Η μαρτυρία Βορκά, οι συστάσεις της Κομισιόν και η ακτινογραφία του Justice Scoreboard 2026 στη σκιά του πορίσματος για το «Κράτος Μαφία»

Του Νέστορα Βασιλείου*,

Η κυπριακή κοινωνία παρακολουθεί με σκεπτικισμό και ανησυχία όσα περιγράφονται στην ανακοίνωση του βαρυσήμαντου πορίσματος της Αρχής Κατά της Διαφθοράς για το «Κράτος Μαφία». Η απαίτηση για κάθαρση προβάλλει πιο επιτακτική από ποτέ και η συζήτηση για την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα των θεσμών επιστρέφει στο σημείο μηδέν. Σε μια ευνομούμενη δημοκρατία, η απονομή δικαιοσύνης είναι ο εγκέφαλος της κάθαρσης και της ισονομίας. Όταν όμως το ίδιο το σύστημα απονομής νοσεί και καθυστερεί δραματικά, τότε η δικαιοσύνη κινδυνεύει να μετατραπεί σε καταφύγιο για την ατιμωρησία.

Στην Κύπρο το σύστημα απονομής δικαιοσύνης αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα που παρά την πρόσφατη μεταρρύθμιση εξακολουθούν να ταλαιπωρούν πολίτες και επιχειρήσεις. Τα λόγια περιττεύουν όταν οι ίδιοι οι λειτουργοί της δικαιοσύνης επισημαίνουν την ύπαρξη μιας σειράς προβλημάτων που χρονίζουν και κρατούν πίσω ακόμη κι αυτή την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.

Τον τελευταίο μήνα έχουν καταγραφεί σημαντικές παρατηρήσεις τόσο εντός, αλλά πολύ περισσότερο εκτός Κύπρου για τη λειτουργία της δικαιοσύνης στη χώρα μας. Από αυτές ξεχωρίζουν τρείς, οι οποίες φρονώ ότι μπορούν να δικαιολογήσουν την ανάγκη μετατόπισης του κέντρου βάρους από το κατά την κυπριακή «κρύψε να περάσουμε» στην ανάγκη για ανάληψη δράσης.

Συστάσεις από την Κομισιόν

Για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιέλαβε στην ετήσια έκθεσή της μια ειδική, αυτόνομη και ιδιαίτερα αυστηρή σύσταση που αφορά αποκλειστικά την αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος στην Κύπρο. Η Κομισιόν «φωτογραφίζει» και στηλιτεύει την ύπαρξη τριών προβλημάτων.

•  Ψηφιοποίηση: Καταγράφει περιορισμένη πρόοδο στην υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης υποθέσεων (case system) και ψηφιακών τεχνολογιών ακουστικής καταγραφής και ζητά την άμεση ψηφιοποίηση των δικαστικών ροών εργασίας.
• Λειτουργία νέων δικαστηρίων: Η υλοποίηση της μεταρρύθμισης για την επιτάχυνση συγκεκριμένων υποθέσεων παρουσιάζει καθυστερήσεις, καθώς ούτε το Εμπορικό Δικαστήριο (Commercial Court) ούτε το Ναυτοδικείο (Admiralty Court) έχουν τεθεί ακόμη σε πλήρη και ουσιαστική επιχειρησιακή λειτουργία.
•  Το backlog των υποθέσεων: Η δραστική μείωση του συσσωρευμένου όγκου υποθέσεων και του χρόνου εκδίκασής τους κρίνεται επιβεβλημένη για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών και των επενδυτών. Η συσσώρευση εκκρεμουσών υποθέσεων κρατά την Κύπρο εγκλωβισμένη σε ρυθμούς που πλήττουν τη νομική ασφάλεια.

Η ακτινογραφία του EU Justice Scoreboard 2026

Τα ανησυχητικά ευρήματα της Κομισιόν επιβεβαιώνονται πλήρως από τα στοιχεία του EU Justice Scoreboard 2026. Η Κύπρος συνεχίζει να καταγράφει αρνητικές επιδόσεις, φιγουράροντας στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τον απαιτούμενο χρόνο για την επίλυση αστικών και εμπορικών διαφορών σε πρώτο βαθμό.

• Στις αστικές και εμπορικές διαφορές σε πρώτο βαθμό, ο χρόνος εκδίκασης αυξήθηκε από 520 ημέρες το 2023 σε σχεδόν 580 ημέρες το 2024.
• Στις διοικητικές διαδικασίες ο εκτιμώμενος χρόνος που απαιτείται για την επίλυση υποθέσεων αυξήθηκε από 400 ημέρες το 2023 σε 800 ημέρες το 2024.

Επιπλέον, η χώρα μας παραμένει ουραγός στις δημόσιες δαπάνες για το δικαστικό σύστημα ως ποσοστό του ΑΕΠ. Στα θετικά καταγράφεται το υψηλό ποσοστό εκκαθάρισης υποθέσεων (clearance rates) από τους δικαστές, γεγονός όμως που δεν αρκεί για να ανατρέψει τη γενικότερη εικόνα της βραδυκίνητης απονομής δικαιοσύνης.

Μ. Βορκάς: «Μια αργοπορούσα δικαιοσύνη δεν επιτελεί την αποστολή της»

Η ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές πέραν από ευρωπαϊκή αξίωση αποτελεί και καθολικό αίτημα του νομικού κόσμου. Ο Πρόεδρος του Παγκυπρίου Δικηγορικού Συλλόγου, Μιχάλης Βορκάς, έθεσε το ζήτημα σε πρόσφατο συνέδριο για τον τομέα των επαγγελματικών υπηρεσιών, επισημαίνοντας ότι η δικαιοσύνη πρέπει να συνυπολογίζεται ως μοχλός της ανάπτυξης και γι’ αυτό θα πρέπει να προβληματίζουν ανεπίλυτα και χρονίζοντα ζητήματα στον χώρο της δικαιοσύνης. Τόνισε ότι μετά τη μεταρρύθμιση στην ανώτατη βαθμίδα το 2023, επείγει η μεταρρύθμιση στα πρωτοβάθμια δικαστήρια.

Τα κύρια σημεία των αναφορών του ήταν τα εξής: 

• «Δεν είναι αρκετό η δικαιοσύνη να λειτουργεί σε καθεστώς ανεξαρτησίας και αμεροληψίας. Μια ανεξάρτητη, αλλά αργοπορούσα δικαιοσύνη, δεν επιτελεί την αποστολή της, ούτε δημιουργεί συνθήκες βιώσιμης ανάπτυξης».
• «Η ανάγνωση των απογοητευτικών στοιχείων για την Κύπρο στις σχετικές εκθέσεις της Ευρωπαϊκή Επιτροπής για την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης στις χώρες της ΕΕ δεν προσφέρει κάτι αν δεν συνοδεύεται από τολμηρές αποφάσεις».
• «Η προώθηση ολιστικών και ρεαλιστικών τομών στον τομέα της δικαιοσύνης καθορίζει και τις προοπτικές προόδου. Διαφορετικά θα μας προσπερνούν οι εξελίξεις και εμείς θα ακολουθούμε ασθμαίνοντας».

Η δικαιοσύνη στην αίθουσα της αναμονής

Τα στοιχεία του EU Justice Scoreboard 2026 και η αυστηρή σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν αφήνουν περιθώρια για δικαιολογίες. Η ακτινογραφία δείχνει ότι το πρόβλημα είναι βαθιά συστημικό. Όταν ο χρόνος για μια διοικητική υπόθεση διπλασιάζεται σε διάστημα μόλις ενός έτους και οι υποδομές παραμένουν αναλογικές, η ανεξαρτησία των δικαστών δεν αρκεί για να σώσει την παρτίδα. Η μαρτυρία του Προέδρου του Παγκυπρίου Δικηγορικού Συλλόγου δείχνει, ακριβώς, την ανάγκη για ολιστικές και ρεαλιστικές τομές εδώ και τώρα. Γιατί, πολύ απλά, μια δικαιοσύνη που εξαντλείται στην αναμονή, παύει να είναι δικαιοσύνη.

*Ανώτερος Σύμβουλος Επικοινωνίας The Medium