Η προβλεψιμότητα των κανόνων, η ποιότητα της διοικητικής κρίσης και η ανεξάρτητη επανεξέταση φορολογικών διαφορών αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την εμπιστοσύνη στο φορολογικό σύστημα, τονίζει ο πρόεδρος της Επιτροπής ΦΠΑ του ΣΕΛΚ, Μιχάλης Γκρέκας.

Συνέντευξη στον Ξένιο Μεσαρίτη

Για τους φορολογούμενους, η φορολογική δικαιοσύνη δεν κρίνεται μόνο από το τι προβλέπει ο νόμος, αλλά κυρίως από το πώς εφαρμόζεται στην πράξη. Η συνέπεια των ελέγχων, η ποιότητα της διοικητικής κρίσης και η δυνατότητα ουσιαστικής επανεξέτασης φορολογικών διαφορών αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την εμπιστοσύνη στο φορολογικό σύστημα. Όπως επισημαίνει στο Economy Today ο πρόεδρος της Επιτροπής ΦΠΑ του ΣΕΛΚ, Μιχάλης Γκρέκας, όταν παρόμοιες υποθέσεις αντιμετωπίζονται διαφορετικά ή όταν οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να προβλέψουν την ερμηνεία της νομοθεσίας, δημιουργείται ανασφάλεια δικαίου που επηρεάζει τόσο τη συμμόρφωση όσο και τη συνολική εμπιστοσύνη προς τη φορολογική διοίκηση.

Πώς ορίζετε τη φορολογική δικαιοσύνη από την οπτική της φορολογικής συμμόρφωσης και της καθημερινής πρακτικής των επιχειρήσεων; Υπάρχει ισονομία στην εφαρμογή της φορολογικής νομοθεσίας;

Για τις επιχειρήσεις, η φορολογική δικαιοσύνη δεν περιορίζεται στη θεωρητική ισότητα απέναντι στον νόμο, αλλά αποτυπώνεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο η φορολογική νομοθεσία εφαρμόζεται στην πράξη. Συνέπεια, προβλεψιμότητα και ίση μεταχείριση αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα δίκαιο φορολογικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο οι επιχειρήσεις μπορούν να λειτουργούν, να επενδύουν και να αναπτύσσονται με ασφάλεια.

Στην καθημερινή πρακτική, η ισονομία δοκιμάζεται όταν παρόμοιες υποθέσεις αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο, είτε λόγω διαφοροποίησης στην ερμηνεία της νομοθεσίας είτε λόγω διαφορετικών πρακτικών ελέγχου. Όταν οι επιχειρήσεις αδυνατούν να προβλέψουν πώς θα αντιμετωπιστεί μια συγκεκριμένη συναλλαγή ή φορολογική θέση, δημιουργείται ανασφάλεια δικαίου, η οποία επηρεάζει αρνητικά τόσο τη συμμόρφωση όσο και τη συνολική εμπιστοσύνη προς το φορολογικό σύστημα.

Ποια σημεία της υφιστάμενης διαδικασίας ελέγχου, ενστάσεων και προσφυγών δημιουργούν, κατά την εμπειρία σας, αίσθημα άνισης μεταχείρισης;

Βάσει της εμπειρίας μας, το αίσθημα άνισης μεταχείρισης δημιουργείται κυρίως από τη συγκέντρωση περισσότερων αρμοδιοτήτων εντός του ίδιου διοικητικού πλαισίου. Όταν ο φορολογούμενος διαπιστώνει ότι ο έλεγχος, η ερμηνεία της φορολογικής νομοθεσίας και η εξέταση των ενστάσεων πραγματοποιούνται από το ίδιο διοικητικό όργανο, δημιουργείται δυσχέρεια στην εδραίωση της πεποίθησης περί ίσης μεταχείρισης, αμεροληψίας και αποτελεσματικού ελέγχου της διοικητικής πράξης. 

Η κατάσταση αυτή επιτείνεται από την έλλειψη σαφών και δεσμευτικών χρονοδιαγραμμάτων σε όλα τα στάδια της διαδικασίας. Οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση ελέγχων και στην εξέταση ενστάσεων παρατείνουν την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις, με πρακτικές, λειτουργικές και οικονομικές συνέπειες.

Παράλληλα, η περιορισμένη δυνατότητα ουσιαστικής επανεξέτασης της ουσίας μιας υπόθεσης από ανεξάρτητο ιεραρχικά ανώτερο φορέα περιορίζει την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών έννομης προστασίας. Όταν η επανεξέταση εστιάζει κυρίως στη διαδικασία και όχι στην ουσία, ο φορολογούμενος αισθάνεται ότι δεν διαθέτει ένα πραγματικά λειτουργικό μέσο διόρθωσης ενδεχόμενων σφαλμάτων, γεγονός που υπονομεύει τη φορολογική εμπιστοσύνη.

Συνολικά, η απουσία σαφούς διάκρισης ρόλων, η καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων και η περιορισμένη ανεξαρτησία της επανεξέτασης δημιουργούν ένα περιβάλλον που καλλιεργεί αίσθημα ανασφάλειας δικαίου και άνισης μεταχείρισης, με άμεσο αντίκτυπο στη φορολογική συμμόρφωση.

Πώς επηρεάζει η ποιότητα της διοικητικής κρίσης του Τμήματος Φορολογίας τη φορολογική συνείδηση και τη διάθεση για οικειοθελή συμμόρφωση;

Η ποιότητα της διοικητικής κρίσης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διαμόρφωση της φορολογικής συνείδησης. Όταν οι αποφάσεις της Φορολογικής Διοίκησης είναι επαρκώς αιτιολογημένες, συνεπείς και βασίζονται σε ουσιαστική αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων, οι φορολογούμενοι τείνουν να τις αποδέχονται και να συμμορφώνονται, ακόμη και σε περιπτώσεις διαφωνίας.

Αντίθετα, όταν η διοικητική κρίση εκλαμβάνεται ως τυπική, αποσπασματική ή αυστηρά εισπρακτική, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, ενισχύεται η αίσθηση αυθαιρεσίας. Αυτό οδηγεί σε μείωση της οικειοθελούς συμμόρφωσης και σε αύξηση της αντιδικίας, με αρνητικές συνέπειες τόσο για τους φορολογούμενους όσο και για το ίδιο το σύστημα.

Θεωρείτε ότι χρειάζεται θεσμική εποπτεία του επαγγέλματος των φορολογικών συμβούλων; Θα ενίσχυε αυτό τη φορολογική δικαιοσύνη;

Η θεσμική εποπτεία του επαγγέλματος των φορολογικών συμβούλων αποτελεί, κατά την άποψή μας, βασικό πυλώνα ενίσχυσης της φορολογικής δικαιοσύνης. O ΣΕΛΚ ήδη ασκεί εποπτικό ρόλο στα μέλη του, μέσω καθορισμένων κανόνων δεοντολογίας, απαιτήσεων επαγγελματικής επάρκειας, συνεχιζόμενης επαγγελματικής εκπαίδευσης και πειθαρχικών διαδικασιών.

Η ύπαρξη ενός τέτοιου πλαισίου διασφαλίζει ότι οι φορολογικές συμβουλές παρέχονται με επαγγελματισμό, υπευθυνότητα και σεβασμό προς το ισχύον νομικό πλαίσιο. Παράλληλα, προστατεύει τους φορολογούμενους από πρακτικές που ενδέχεται να τους εκθέσουν σε φορολογικούς κινδύνους και ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ φορολογικών συμβούλων και Φορολογικής Διοίκησης.

Η εμπειρία δείχνει ότι η εποπτεία δεν περιορίζει την επαγγελματική ελευθερία, αλλά ενισχύει την αξιοπιστία του επαγγέλματος και τη συνολική εμπιστοσύνη στο φορολογικό σύστημα. Σε αυτό το πλαίσιο, η θεσμική αναγνώριση και ενίσχυση της εποπτείας συμβάλλει ουσιαστικά στη φορολογική δικαιοσύνη και στη συμμόρφωση.

Ποιες θεσμικές αλλαγές θα βελτίωναν άμεσα την εμπιστοσύνη φορολογουμένων–Διοίκησης;

Κατά την άποψή μας, καθοριστικής σημασίας για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ φορολογουμένων και Φορολογικής Διοίκησης είναι η ουσιαστική αναβάθμιση του ρόλου του Εφοριακού Συμβουλίου, όπως ο ΣΕΛΚ έχει επισημάνει διαχρονικά και με συγκεκριμένες εισηγήσεις. Το Εφοριακό Συμβούλιο θα πρέπει να λειτουργεί ως πραγματικό, ανεξάρτητο και ιεραρχικά ανώτερο όργανο επανεξέτασης φορολογικών διαφορών, με επαρκή θεσμική θωράκιση και ουσιαστικές αρμοδιότητες.

Ειδικότερα, η δυνατότητα εξέτασης όχι μόνο της διαδικασίας αλλά και της ουσίας των υποθέσεων, η ενίσχυση της σύνθεσής του με επαρκή αριθμό μελών με εξειδικευμένη γνώση, καθώς και η λειτουργική και διοικητική του ανεξαρτησία από το Τμήμα Φορολογίας, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότητά του.

Παράλληλα, η καθιέρωση σαφών και δεσμευτικών χρονοδιαγραμμάτων για την εξέταση ενστάσεων θα περιόριζε σημαντικά τις καθυστερήσεις και την παρατεταμένη αβεβαιότητα για τους φορολογούμενους.

Η σαφής διάκριση των ρόλων μεταξύ Φορολογικής Διοίκησης και Εφοριακού Συμβουλίου, καθώς και η ενίσχυση της διαφάνειας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, θα ενίσχυαν την εμπιστοσύνη ότι οι φορολογικές διαφορές εξετάζονται με αντικειμενικότητα και ανεξαρτησία. Συνολικά, τέτοιες θεσμικές παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση της αντιδικίας, στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και κυρίως, στην εμπέδωση της φορολογικής δικαιοσύνης.

Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στην αντίληψη περί φορολογικής δικαιοσύνης και στη διάθεση για εθελοντική συμμόρφωση;

Η συσχέτιση αυτή είναι άμεση και απολύτως εμφανής στην πράξη. Όταν οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται ότι λειτουργούν σε ένα δίκαιο, σταθερό και προβλέψιμο φορολογικό περιβάλλον, είναι πιο πρόθυμες να συμμορφώνονται εθελοντικά και να συνεργάζονται με τη Φορολογική Διοίκηση.

Αντίθετα, η αίσθηση άνισης μεταχείρισης, καθυστερήσεων ή έλλειψης ουσιαστικής προστασίας αποδυναμώνει τη φορολογική συνείδηση και ενισχύει αμυντικές συμπεριφορές. Η φορολογική δικαιοσύνη δεν αποτελεί, επομένως, αφηρημένη έννοια, αλλά βασικό παράγοντα για την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα του φορολογικού συστήματος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Η ΚΔ θα λειτουργήσει ως έντιμος διαμεσολαβητής στη συζήτηση για τη φορολογία καπνικών»