Η ΚΤΚ δημοσίευσε δοκίμιο εργασίας για τον βαθμό ανταγωνισμού μεταξύ τραπεζών σε Κύπρο και ευρωζώνη –Συστάσεις για συστηματική παρακολούθηση των εξελίξεων στα περιθώρια κέρδους των τραπεζών και παραδοχή για μεγάλη συγκέντρωση

Σε σημαντικά συμπεράσματα και μηνύματα πολιτικής για το κυπριακό τραπεζικό σύστημα καταλήγει δοκίμιο εργασίας που δημοσίευσε η Κεντρική Τράπεζα Κύπρου (ΚΤΚ) με αντικείμενο μελέτης των ανταγωνισμό μεταξύ των τραπεζών στην Κύπρο, αλλά και στις χώρες της ευρωζώνης.
Το δοκίμιο με τίτλο «Ανταγωνισμός στον Τραπεζικό Τομέα στη Ζώνη του Ευρώ: Ανάλυση ανά Χώρα και Ειδική Αναφορά στην Κύπρο» συνέγραψαν οι Άρης Αυγουστή και Στέφανη Μιχαήλ και βρίσκεται αναρτημένο στην ιστοσελίδα της ΚΤΚ.

Στη σύνοψη της μελέτης σημειώνεται όσον αφορά την Κύπρο η μεγάλη συγκέντρωση που καταγράφεται στον τραπεζικό τομέα στον τόπο και η ανάγκη ενόψει και των τελευταίων εξαγορών και συγχωνεύσεων συστηματικής παρακολούθησης των εξελίξεων στα περιθώρια κέρδους των τραπεζών. Αναφέρεται επίσης πως ο ανταγωνισμός στην Κύπρο θα μπορούσε να αναπτυχθεί περαιτέρω με την ενδεχόμενη κάθοδο στη χώρα περαιτέρω ευρωπαϊκών τραπεζών, συμπεριλαμβανομένων και ψηφιακών. 

Κύρια ευρήματα

Η μελέτη, αναφέρεται στη σύνοψη, αξιολογεί τον βαθμό ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα της ζώνης του ευρώ, με ειδική αναφορά στην Κύπρο. Η αξιολόγηση βασίζεται σε συνδυασμό επισκόπησης της σχετικής βιβλιογραφίας, ανάλυσης της δομής των τραπεζικών αγορών, και οικονομετρικής διερεύνησης δύο βασικών ζητημάτων – (α) του βαθμού ισχύος αγοράς (market power) στον τραπεζικό τομέα της Κύπρου, και (β) της σχέσης μεταξύ του τραπεζικού ανταγωνισμού και της μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής στα τραπεζικά επιτόκια στις χώρες της ζώνης του ευρώ.

Τα κύρια ευρήματα της μελέτης συνοψίζονται ως ακολούθως: 

1. Ανταγωνισμός και μετάδοση της νομισματικής πολιτικής

•    Η εμπειρική ανάλυση καταδεικνύει ότι oι πιο συγκεντρωμένες τραπεζικές αγορές παρουσιάζουν ασθενέστερη και βραδύτερη μετακύλιση των επιτοκίων πολιτικής (interest rate pass-through) στα τραπεζικά επιτόκια στις χώρες της ζώνης του ευρώ.
•    Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα έντονο στα επιτόκια καταθέσεων, και κυρίως στις καταθέσεις μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων (ΜΧΕ). 
•    Στα στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια, η επίδραση εμφανίζεται μικρότερη, ενώ στα καταναλωτικά δάνεια η μεταβλητότητα εξηγείται κυρίως από σταθερούς διαρθρωτικούς παράγοντες που διαφέρουν ανά χώρα. 
•    Τα αποτελέσματα συνάδουν με τη διεθνή βιβλιογραφία, η οποία συγκλίνει στο ότι οι πιο ανταγωνιστικές αγορές διευκολύνουν τη μετακύλιση των επιτοκίων πολιτικής στα τραπεζικά επιτόκια, υποδηλώνοντας ότι ο ανταγωνισμός ενισχύει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής. 

2. Ανταγωνισμός, χρηματοοικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη

•    Η σχέση μεταξύ ανταγωνισμού και χρηματοοικονομικής σταθερότητας είναι σύνθετη και εξαρτάται από την ποιότητα ρύθμισης, εποπτείας και εταιρικής διακυβέρνησης. 
•    Ο υγιής ανταγωνισμός, όταν υποστηρίζεται από ισχυρά θεσμικά και εποπτικά πλαίσια, μπορεί να οδηγήσει σε ποιοτικότερη κατανομή δανείων, στη βελτίωση της πρόσβασης σε πίστωση και στην κατανομή πόρων προς πιο παραγωγικές χρήσεις, στηρίζοντας τη χρηματοοικονομική και μακροοικονομική σταθερότητα. 

3. Ισχύς αγοράς στον τραπεζικό τομέα της Κύπρου

•    Τα τελευταία έτη καταγράφεται υψηλή συγκέντρωση στον τραπεζικό τομέα στην Κύπρο, χωρίς ωστόσο να μεταφράζεται σε αντίστοιχη ενίσχυση της ισχύος αγοράς. 
•    H εκτίμηση της ισχύος αγοράς μέσω δύο βασικών δεικτών, του περιθωρίου τιμής-οριακού κόστους (Lerner index) και της ελαστικότητας μεριδίου αγοράς ως προς το οριακό κόστος (Boone indicator), υποδεικνύει μέτριο βαθμό ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της περιόδου 2018q1 – 2025q1. 
•    Μεταξύ του δεύτερου εξαμήνου του 2022 και του πρώτου εξαμήνου του 2024, εντοπίζεται μια προσωρινή διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους, με τις εκτιμήσεις να υποδηλώνουν ότι η απόκλιση μεταξύ τιμής δανείου και οριακού κόστους (Δείκτης Lerner) κυμάνθηκε, κατά μέσο όρο, στο 37%–45% της τιμής του δανείου. 
•    Από το δεύτερο εξάμηνο του 2022, η αλλαγή κατεύθυνσης της νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και η βραδύτερη προσαρμογή των καταθετικών επιτοκίων οδήγησαν σε διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους, εν μέρει λόγω της σημαντικής πλεονάζουσας ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα και διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της αγοράς, όπως το σημαντικό μερίδιο δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο, η αργή μετακίνηση καταθετών από λογαριασμούς όψεως σε προθεσμιακές καταθέσεις και το deposit rate floor στην προηγούμενη περίοδο αρνητικών επιτοκίων.

Μηνύματα πολιτικής

Στη σύνοψη της μελέτης καταγράφονται επίσης τα εξής βασικά μηνύματα πολιτικής: 
 1. Η προώθηση ενός πιο ανταγωνιστικού τραπεζικού περιβάλλοντος στη ζώνη του ευρώ, και ειδικότερα στην Κύπρο, μπορεί να βελτιώσει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής, να περιορίσει τα spreads μεταξύ επιτοκίων δανείων και καταθέσεων, και να ενισχύσει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ιδιαίτερα σε αγορές με υψηλή συγκέντρωση. 
2. Η ενδεχόμενη αύξηση της παρουσίας ευρωπαϊκών τραπεζών, συμπεριλαμβανομένων και ψηφιακών, αναμένεται ότι θα εντείνει τον ανταγωνισμό για τις εγχώριες τράπεζες. Η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και η συνεχής προσαρμογή των εγχώριων τραπεζών είναι σημαντικές για τη διατήρηση της ανθεκτικότητας του συστήματος και, συνολικά, της χρηματοοικονομικής σταθερότητας. 
3. Ο πολύ έντονος ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ανάληψη κινδύνων, ειδικά από νέους συμμετέχοντες στην αγορά (fintechs, neobanks, πλατφόρμες πληρωμών) και ιδίως όταν δεν υπόκεινται σε ισοδύναμους ρυθμιστικούς και εποπτικούς κανόνες με τις παραδοσιακές τράπεζες. 
4. Ενδείκνυται η συστηματική παρακολούθηση των εξελίξεων στα περιθώρια κέρδους και στην ισχύ αγοράς των τραπεζών στην Κύπρο, ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες εξαγορές μεγάλων τραπεζικών ιδρυμάτων, με στόχο τη συνεχή αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο η συγκέντρωση επηρεάζει τον βαθμό ανταγωνισμού καιτη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής.

Διαβάστε επίσης: Μ. Κεραυνός στο ECOFIN: Η Κύπρος είναι ασφαλής - Η ζωή εξελίσσεται ομαλά