Οι κίνδυνοι που καταγράφει το Δημοσιονομικό Συμβούλιο και οι προειδοποιήσεις για τα επόμενα χρόνια

Τερματικό στο Βασιλικό, GSI, κλιματική αλλαγή, κυβερνητικές εξαγγελίες, γήρανση του πληθυσμού και εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, βρίσκονται στη λίστα των κινδύνων που απειλούν να εκτροχιάσουν τη θετική πορεία των δημόσιων οικονομικών.

Σύμφωνα με την Έκθεση του ΔΣΚ για το 2026, η δημοσιονομική θέση της Κύπρου παραμένει θετική, με το  πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης να διαμορφώθηκε στο 3,4% του ΑΕΠ το 2025 και το πρωτογενές πλεόνασμα στο 4,6%.

Την ίδια ώρα, το ΔΣΚ απαριθμεί μία σειρά από κινδύνους που εάν επαληθευτούν θα ανατρέψουν την καλή πορεία των δημοσίων οικονομικών.

Στην κατηγορία των άμεσων κινδύνων εντάσσονται:

• Υπέρβαση του συμφωνημένου ορίου των Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠΔ).
• Εξελίξεις στο εξωτερικό περιβάλλον, περιλαμβανομένων και εξελίξεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
• Δυνητικές υποχρεώσεις από μέτρα που εξάγγειλε η Κυβέρνηση.
• Κλιματικοί κίνδυνοι.
• Δημογραφικές εξελίξεις, η γήρανση και οι επιπτώσεις στη βιωσιμότητα και επάρκεια των συντάξεων για τις επόμενες γενεές.

Ο γεωπολιτικός κίνδυνος

Όσον αφορά τους γεωπολιτικούς κινδύνους, το ΔΣΚ τονίζει ότι η επιδείνωση στη Μέση Ανατολή εντείνει τις πιέσεις για τα δημόσια οικονομικά καθώς «κτυπά» την ανάπτυξη η οποία περιορίζει τη φορολογική βάση και επίσης, επιφέρει πληθωρισμό και ακολουθούν μέτρα στήρικης

Σύμφωνα με το ΔΣΚ, η πρόκληση για τη δημοσιονομική πολιτική είναι να αποτρέψει την παγίωση προσωρινών και μη στοχευμένων παρεμβάσεων σε μόνιμες δημοσιονομικές επιβαρύνσεις, διατηρώντας τα μέτρα συμβατά με τη μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική σταθερότητα.

Κυβερνητικές εξαγγελίες

Για τις Κυβερνητικές εξαγγελίες, το ΔΣΚ σημειώνει ότι, οι μελλοντικές παρεμβάσεις μέσω του Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης και τυχόν αποκλίσεις από τις προβλεπόμενες επιπτώσεις της ΚΕΔΙΠΕΣ μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετες πιέσεις στην τροχιά των ΚΠΔ.

Επιπλέον, για ενδεχόμενες επιπλέον δαπάνες ένεκα προεκλογικής περιόδου, το ΔΣΚ αναφέρει ότι η  διεθνής εμπειρική βιβλιογραφία δεν τεκμηριώνει ότι η προεκλογική δημοσιονομική χαλάρωση ενισχύει τις πιθανότητες εκλογικής επικράτησης.

«Αντίθετα, σε ανεπτυγμένες και εδραιωμένες δημοκρατίες, η επιδείνωση του δημοσιονομικού αποτελέσματος έχει συνδεθεί με χαμηλότερες πιθανότητες επανεκλογής», προειδοποιεί το ΔΣΚ.

Τερματικό στο Βασιλικό και GSI

Το ΔΣΚ συγκαταλέγει το Τερματικό στο Βασιλικό καθώς και το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI στους δημοσιονομικούς κινδύνους για την Κύπρο.

Για το Τερματικό στο Βασιλικό, αναφέρει ότι το έργο έχει ήδη συνδεθεί με σημαντικές δημοσιονομικές επιπτώσεις, περιλαμβανομένης της επιστροφής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και της προγραμματισμένης κρατικής χρηματοδότησης προς τη ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ για την ολοκλήρωση των χερσαίων υποδομών.

«Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση Προόδου 2026, του ΥΠΟΙΚ, η ΔΕΦΑ είχε αιτηθεί κρατική χορηγία ύψους €70 εκατ. για την ολοκλήρωση των χερσαίων έργων στο Βασιλικό, η οποία, καθώς δεν πραγματοποιήθηκε το 2025, και μεταφέρθηκε για το 2026. Οι συνεχιζόμενες καθυστερήσεις και η αβεβαιότητα ως προς το τελικό κόστος ολοκλήρωσης δημιουργούν κίνδυνο πρόσθετων χρηματοδοτικών αναγκών. Το ΔΣΚ θεωρεί, συνεπώς, σημαντική τη στενή παρακολούθηση του χρονοδιαγράμματος, του τελικού κόστους και της ενδεχόμενης πρόσθετης δημοσιονομικής έκθεσης της Κυπριακής Δημοκρατίας», σημειώνει.

Σε ό,τι αφορά το GSI, το ΔΣΚ υπογραμμίζει ότι έργο εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντικές αβεβαιότητες ως προς το χρονοδιάγραμμα και την τελική υλοποίησή του, παρά τις πρόσφατες εξελίξεις για προοπτικές επανεκκίνησης.

Δεδομένου της πολυπλοκότητας του και της έκθεσης της Κύπρου, το ΔΣΚ αναφέρει ότι «είναι σημαντικό να αναμένονται και να ληφθούν υπόψη τα ευρήματα μελέτης που ανατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, που διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία».

Ημικρατικοί Οργανισμοί

Σύμφωνα με το ΔΣΚ, είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση των μεγάλων κρατικά ελεγχόμενων οργανισμών, ιδίως όσον έχουν σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα, όπως η ΑΗΚ και η ATHK (Cyta).

«Ενδεχόμενη σημαντική επιδείνωση της χρηματοοικονομικής τους θέσης ή της ρευστότητάς τους θα μπορούσε, ανάλογα με το θεσμικό πλαίσιο που διέπει κάθε οργανισμό, να δημιουργήσει ανάγκη κρατικής στήριξης», σημειώνει.

Κλιματικοί κίνδυνοι

Οι μελλοντικές πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού και την κλιματική προσαρμογή καθιστούν αναγκαία τη διατήρηση επαρκών αποθεμάτων και την αποφυγή νέων μόνιμων δαπανών καταναλωτικής φύσης.

Η Κύπρος εμφανίζει ένα από τα υψηλότερα χάσματα ασφαλιστικής προστασίας στην Ε.Ε., με το 98% των ζημιών από ακραία καιρικά φαινόμενα να παραμένει ανασφάλιστο.

Το ΔΣΚ εξηγεί ότι Οι κλιματικοί κίνδυνοι επηρεάζουν τα δημόσια οικονομικά μέσω δύο βασικών διαύλων.

«Οι φυσικοί κίνδυνοι, όπως η λειψυδρία, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες, και η διάβρωση των ακτών, μπορούν να προκαλέσουν δαπάνες άμεσης αντιμετώπισης, αποκατάστασης δημόσιων υποδομών και στήριξης πληγέντων, καθώς και απώλειες φορολογικών εσόδων. Παράλληλα, η μετάβαση και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή απαιτούν δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και μπορούν να επηρεάσουν τη σύνθεση των εσόδων και των δαπανών», αναφέρει συγκεκριμένα.

Την ίδια ώρα η άνοδος της θερμοκρασίας επηρεάζει τον τουρισμό και η ξηρασία την γεωργία.

Με βάση τις αναλύσεις, το ΔΣΚ αναφέρει ότι, στη σχετική Έκθεση Χώρας 2026 αναφέρεται εκτίμηση πρόσθετων αναγκών επενδύσεων προσαρμογής ύψους €3,4 δισ. έως το 2050, που αντιστοιχεί περίπου σε 0,4% του ΑΕΠ ετησίως, από τις οποίες λιγότερο από το 30% έχει μέχρι σήμερα προγραμματιστεί.

Γήρανση και συντάξεις

Τον κώδωνα του κινδύνου κτυπά το ΔΣΚ και για την γήρανση του πληθυσμού, τονίζοντας ότι συνιστά το σοβαρότερο μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό κίνδυνο, με τη συνταξιοδοτική δαπάνη να προβλέπεται αυξημένη κατά 3,6% του ΑΕΠ έως το 2070.

«Το μέγεθος αυτό δεν αποτελεί πρόβλεψη αλλά αποτέλεσμα υπό όρους: προϋποθέτει τις προβλεπόμενες στο κυπριακό νόμο, σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής, αύξηση των συνεισφορών το 2029, 2034 και 2039 και παραχώρησης αυξήσεων με βάση τον καθορισμένο δείκτη», διευκρινίζει.

Κατά το ΔΣΚ, είναι αναγκαία η σταδιακή επέκταση του δεύτερου, πυλώνα δηλαδή των Ταμείων Προνοίας, και η ενδυνάμωση του τρίτου πυλώνα, δηλαδή της ιδιωτικής ασφάλισης, ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες επάρκειας των συντάξεων για το σύνολο του πληθυσμού.

Διαβάστε εδώ: «Καμπανάκι» ΔΣΚ για τη γήρανση του πληθυσμού – Αναγκαία τα Ταμεία Προνοίας