Η ενεργειακή εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα καθιστά την κυπριακή οικονομία πολλαπλάσια εκτεθειμένη στις γεωπολιτικές αναταραχές.

Της Μαρίας Καραΐσκου

Την «ευάλωτη πλευρά» της κυπριακής οικονομίας ανέδειξε η κρίση στη Μέση Ανατολή. Η Κύπρος, από «πρωταθλήτρια» στον χαμηλό πληθωρισμό κατά τις αρχές του έτους, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών στην Ευρωζώνη. Ο πληθωρισμός, τον Ιούνιο, σκαρφάλωσε στο 4,1% από μόλις 1,2% που ήταν στις αρχές του έτους, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, που βρίσκεται στο 2,8%. Η απότομη άνοδος του πληθωρισμού επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαρθρωτικές αδυναμίες της κυπριακής οικονομίας που έχουν να κάνουν με τον Ενεργειακό τομέα. Η εξάρτηση της χώρας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, την καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις διεθνείς ανατιμήσεις των αγορών και στους γεωπολιτικούς παράγοντες. Στην προκειμένη περίπτωση, ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν εκτόξευσε τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου στα χρηματιστήρια, με το κόστος να μεταφέρθηκε άμεσα στην Κύπρο και να άγγιξε τόσο τα λειτουργικά έξοδα των επιχειρήσεων όσο και τον τελικό καταναλωτή και τα νοικοκυριά.

Την πιο πάνω εικόνα, περιέγραψαν στο Economy Today οι οικονομολόγοι Τάσος Γιασεμίδης και Μάριος Κληρίδης. Κατά την ανάγνωση και των δύο αναλυτών, γίνεται αντιληπτή η «ευαισθησία» της κυπριακής οικονομίας στους εξωτερικούς παράγοντες ένεκα της ενεργειακής της εξάρτησης.

Συν τοις άλλοις, έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κύπρο, που δημοσιεύθηκε αρχές Ιουνίου, αναφέρει ότι το ενεργειακό σύστημα εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων γεγονός που καθιστά τη χώρα ευάλωτη στις αυξήσεις των τιμών του πετρελαίου και στις διαταραχές του εφοδιασμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει επίσης, ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει συσκοτίσει τις προοπτικές της κυπριακής οικονομίας, κάνοντας αναφορά και στον Τουριστικό τομέα, καθώς επηρεάστηκαν οι αφίξεις και τα έσοδα.  

Τάσος Γιασεμίδης: Κόστος παραγωγής και εξάρτηση από εισαγωγές αυξάνουν τις τιμές  

Αναλυτικότερα και κατά τον Τάσο Γιασεμίδη, η αύξηση του πληθωρισμού τον Ιούνιο καταδεικνύει την εξάρτηση της Κύπρου στις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος. Όπως εξήγησε, οι αυξημένες τιμές στις διεθνείς αγορές, μετακυλίονται στην πραγματική οικονομία και αυξάνουν το κόστος παραγωγής και το κόστος ενέργειας, με αποτέλεσμα να τροφοδοτείται ο πληθωρισμός στα τρόφιμα και τις υπηρεσίες.

«Το γεγονός ότι η Κύπρος αυτή τη στιγμή παράγει ηλεκτρικό ρεύμα κυρίως μέσω των ορυκτών καυσίμων, την καθιστά πιο ευάλωτη στις αυξομειώσεις των τιμών στις διεθνείς αγορές. Επιπλέον, η παγκόσμια ναυσιπλοΐα και το παγκόσμιο εμπόριο αντιμετωπίζουν προβλήματα σε σχέση με την ασφάλιση και το κόστος για τη μεταφορά των προϊόντων στην Κύπρο και αυτό είναι κάτι που μεταφέρεται στον τελικό καταναλωτή με την αύξηση των τιμών», ανέφερε, ο Τάσος Γιασεμίδης στο Economy Today.

Όσον αφορά τις αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, σύμφωνα με τον κ. Γιασεμίδη, προέρχονται τόσο από την άνοδο στο κόστος παραγωγής, όσο και από την εξάρτηση από τις εισαγωγές. Ειδικότερα, το αυξημένο κόστος μεταφορών, επιβάρυνε την τελική τιμή με αποτέλεσμα να μετακυλίεται στον τελικό καταναλωτή.

Μάριος Κληρίδης:  Υστερούμε στην αποθήκευση και παραμένουμε εκτιθέμενοι στις ανατιμήσεις

Στο ίδιο μήκος κύματος και η ανάγνωση του οικονομολόγου Μάριου Κληρίδη, ο οποίος επισήμανε πως οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές ενέργειας αποτελούν παράγοντα πίεσης για την κυπριακή οικονομία. Ανέφερε επίσης, ότι οι αυξομειώσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας, επηρεάζουν την Κύπρο με διαφορετική χρονική υστέρηση, καθώς εξαρτάται από το πότε οι εταιρείες πετρελαιοειδών της χώρας προμηθεύονται τα αποθέματά τους.

Το αποτέλεσμα ωστόσο, όπως είπε, παραμένει το ίδιο και αφορά στο αυξημένο ενεργειακό κόστος που μεταφέρεται στην οικονομία με πληθωρισμό στην ενέργεια, τα τρόφιμα και τις υπηρεσίες.

«Το βασικό ζήτημα είναι η εξάρτηση της Κύπρου από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Ταυτόχρονα, η Κύπρος υστερεί στον τομέα της Αποθήκευσης Ενέργειας. Έχουμε ήλιο και παράγουμε ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, όμως δεν έχουμε τη δυνατότητα να την αποθηκεύσουμε. Θα πρέπει να κινηθούμε πολύ πιο γρήγορα προς αυτή την κατεύθυνση», υπέδειξε, ο οικονομολόγος Μάριος Κληρίδης.

Αναφερόμενος στις επιπτώσεις του πληθωρισμού, ο κ. Κληρίδης εξήγησε ότι οι πιο ευάλωτες ομάδες της κοινωνίας είναι αυτές που νιώθουν περισσότερο τις αυξήσεις στις τιμές, καθώς το μεγαλύτερο εισόδημά τους κατευθύνεται σε βασικές ανάγκες. Παράλληλα, όπως είπε, η προσαρμογή του εισοδήματός τους, συνήθως καθυστερεί.

Όσον αφορά την πορεία του πληθωρισμού στους επόμενους μήνες, ο Μάριος Κληρίδης θεωρεί ότι θα εξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό από τους γεωπολιτικούς παράγοντες. Οποιαδήποτε πρόβλεψη στην παρούσα φάση, όπως ανέφερε ο κ. Κληρίδης, είναι δύσκολη, ενώ πολλές φορές τα δεδομένα ανατρέπονται μετά από μία δήλωση του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλτ Τραμπ.

Η Κύπρος στις χώρες της Ε.Ε. με τον υψηλότερο βαθμό εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας

Η Έκθεση της Ε.Ε. υπογραμμίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στην Κύπρο όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια. Ειδικότερα, αναφέρει ότι η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με τον υψηλότερο βαθμό εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας στην Ε.Ε. (87,7% της ακαθάριστης διαθέσιμης ενέργειας το 2024), γεγονός που σύμφωνα με την Κομισιόν, υπογραμμίζει τις ευπάθειες, όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια.

«Το 2024, στο ενεργειακό μείγμα της Κύπρου, εξακολουθούν να κυριαρχούν τα ορυκτά καύσιμα, με το πετρέλαιο και τα προϊόντα πετρελαίου να αντιπροσωπεύουν το 85,2% της ακαθάριστης εγχώριας κατανάλωσης, ενώ οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας συμπεριλαμβανομένων των βιοκαυσίμων  ανέρχονταν στο 12,3%. Αυτό δεν συνάδει με την απευθυνόμενη στην Κύπρο ειδική ανά χώρα σύσταση του 2025 για μείωση της εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα και διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της. Στόχος της Κύπρου είναι να συμπεριλάβει το φυσικό αέριο στο ενεργειακό της μείγμα, αλλά η ανάπτυξη τερματικού σταθμού Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου στον λιμένα Βασιλικού παρουσιάζει σημαντικές καθυστερήσεις», αναφέρεται, μεταξύ άλλων στην Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Στο 4,1% ο πληθωρισμός – Οι τομείς με τις μεγαλύτερες αυξήσεις

Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία, ο πληθωρισμός τον Ιούνιο άγγιξε το 4,1%, αυξημένος κατά 0,9% από τον Μάιο. Ειδικότερα, η πορεία του πληθωρισμού τους πρώτους έξι μήνες του έτους, έχει ως εξής:

-            Ιανουάριος: 1,2%.

-            Φεβρουάριος: 0,9%.

-            Μάρτιος: 1,5%.

-            Απρίλιος: 3%.

-            Μάιος: 3,5%.

-            Ιούνιος: 4,1%.

Συγκρίνοντας τον Ιούνιο του 2026, με τον Ιούνιο του 2025 τη μεγαλύτερη μεταβολή παρουσίασε ο τομέας της Ενέργειας, με αύξηση 13%.

Οι τομείς που παρουσίασαν τις κυριότερες αυξήσεις, σύμφωνα με τους αριθμούς της Στατιστικής Υπηρεσίας:

-            Ενέργεια: 13%.

-            Αναψυχή, Αθλητισμός και Πολιτισμός: 9,66%.

-            Εστιατόρια και Υπηρεσίες Καταλύματος: 8,85%.

-            Μεταφορές: 7,6%.

-            Υπηρεσίες: 5,8%.

-            Τρόφιμα και Μη Αλκοολούχα Ποτά: 4,78%.

-            Στέγαση, Ύδρευση, Ηλεκτρικό Ρεύμα, Φυσικό Αέριο και Άλλα Καύσιμα: 4,61%.

-            Εκπαιδευτικές Υπηρεσίες: 3,41%.

Οι επιπτώσεις στον τουρισμό

Οι επιπτώσεις της γεωπολιτικής αστάθειας δεν περιορίζονται στον τομέα της Ενέργειας αλλά αγγίζουν και τον κυπριακό τουρισμό. Η Έκθεση της Κομισιόν αναφέρει ότι, παρόλο που η Κύπρος δεν αποτελεί άμεσο στόχο των ανταποδοτικών πληγμάτων από τον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν, η εγγύτητά της με την εμπόλεμη ζώνη έχει θέσει υπό αμφισβήτηση τη φήμη της ως «όασης σταθερότητας».

Οι αφίξεις τουριστών σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία, το πρώτο εξάμηνο του έτους σημείωσαν πτώση 10,1% με την εικόνα να παρουσιάζει σταδιακή βελτίωση κατά τη διάρκεια των μηνών. Ειδικότερα, τον Μάρτιο οι αφίξεις κατέγραψαν πτώση της τάξης του 30,7% σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους, ενώ τον Ιούνιο η μείωση περιορίστηκε στο μόλις 1,7%, κάτι που δείχνει ότι οι πιέσεις υποχωρούν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, η πορεία των τουριστικών αφίξεων από την αρχή του έτους, σε σύγκριση με τους αντίστοιχους μήνες του 2025, καταγράφει την ακόλουθη μεταβολή:

-            Ιανουάριος: +8,5%.

-            Φεβρουάριος: +9,5%.

-            Μάρτιος: -30,7%.

-            Απρίλιος: -27,6%.

-            Μάιος: -4,9%.

-            Ιούνιος: -1,7%.

Σε ό,τι αφορά τις κορυφαίες αγορές προέλευσης των τουριστών, το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει με διαφορά η σημαντικότερη αγορά για την Κύπρο, αντιπροσωπεύοντας το 33% των συνολικών αφίξεων. Ακολουθεί το Ισραήλ (16,4), η Πολωνία (7,3%), η Σουηδία (5,5%) και η Γερμανία (4,4%).

Αναλύοντας περαιτέρω τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, διαπιστώνεται ότι κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους οι τουριστικές αφίξεις παρουσίασαν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά χώρα προέλευσης. Ειδικότερα, καταγράφονται σημαντικές απώλειες από χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, το Ηνωμένο Βασίλειο καθώς και από τον Λίβανο. Στον αντίποδα, καταγράφεται σημαντική αύξηση από το Ισραήλ.

Συγκεκριμένα, η ποσοστιαία μεταβολή των τουριστικών αφίξεων ανά χώρα μεταξύ Ιουνίου 2025 και Ιουνίου 2026 παρουσιάζεται ως ακολούθως:

-            Ολλανδία: -36%.

-            Γαλλία: -34%.

-            Αυστρία: -33%.

-            Λίβανος: -28%.

-            Δανία: -21%.

-            Ηνωμένο Βασίλειο: -10,8%.

-            Ισραήλ: +166%.

«Η εικόνα συνεχίζει να είναι κάπως αρνητική», ανέφερε στο Economy Today ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ταξιδιωτικών Πρακτόρων Κύπρου (ACTA), Χάρης Παπαχαραλάμπους. Υπέδειξε πως, ο Ιούνιος έχει μια μέση μείωση, τουλάχιστον από τις ευρωπαϊκές χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο κοντά στο 11-12%.

Σύμφωνα με τον κ. Παπαχαραλάμπους, η διαφοροποίηση στο σύνολο των αριθμών προέρχεται αποκλειστικά από τη μεγάλη αύξηση που είχαν τον Ιούνιο του 2026 οι αφίξεις από το Ισραήλ.  Διευκρίνισε ταυτόχρονα, ότι οι επισκέπτες από το Ισραήλ, επιλέγουν να μείνουν στην Κύπρο πιο λίγες μέρες σε σύγκριση με τους επισκέπτες που προέρχονται από άλλες χώρες.

«Γενικά οι διαμονές τους κυμαίνονται κατά μέσο όρο στις τρεις μέρες, ενώ οι Ευρωπαίοι είναι ελαφρώς πιο πάνω από τις επτά μέρες για την περίοδο του καλοκαιριού. Άρα αυτό, έχει μια επίπτωση στις διανυκτερεύσεις, οι οποίες στο τέλος της μέρας είναι πιο σημαντικές από τον αριθμό των αφίξεων», ανέφερε ο Χάρης Παπαχαραλάμπους.

Για τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, ο πρόεδρος του ACTA εκτιμά ότι η κίνηση θα παραμείνει περίπου στα ίδια επίπεδα με τον Ιούνιο, χωρίς να αναμένονται μεγάλες διαφοροποιήσεις. Οι ευρωπαϊκές αγορές και το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να συνεχίσουν να κινούνται σε αρνητικό έδαφος, πιθανώς με μικρότερες απώλειες, ενώ η πορεία της ισραηλινής αγοράς θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις κρατήσεις της τελευταίας στιγμής.

Ερωτηθείς για τις περιοχές που καταγράφουν τις μεγαλύτερες απώλειες, ο κ. Παπαχαραλάμπους ανέφερε ότι η μεγαλύτερη μείωση παρατηρείται στην Ελεύθερη Αμμόχωστο και στη Λάρνακα και μικρότερη σε Λεμεσό και Πάφο.

Η πορεία της κυπριακής οικονομίας

Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κύπρο, υπογραμμίζει ότι, παρά τους κλυδωνισμούς που προκάλεσε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, εκτιμάται ότι η ανάπτυξη θα παραμείνει πάνω από τον μέσο όρο της Ε.Ε.. Σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής, το πραγματικό ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,3% και 2,7% το 2026 και το 2027, αντίστοιχα.

«Η αύξηση αυτή αντανακλά τις θετικές προϋπάρχουσες συνθήκες πριν από την έναρξη της σύγκρουσης και την πιθανή άμβλυνση της αβεβαιότητας το 2026. Η ιδιωτική κατανάλωση θα εξακολουθήσει να αποτελεί τον κύριο παράγοντα συμβολής στην ανάπτυξη, ωστόσο αναμένεται να απολέσει σημαντική δυναμική καθώς τα διαθέσιμα εισοδήματα υπονομεύονται από τον εισαγόμενο πληθωρισμό. Οι ήδη ατονικές επενδυτικές προοπτικές θα παραμείνουν ασθενικές», επισημαίνει η Έκθεση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι χάρη στα υγιή δημόσια οικονομικά, το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί κάτω από το 60% του ΑΕΠ. Προσθέτει ότι, τα πλεονάσματα σε συνδυασμό με το μέτριο και μειωμένο χρέος, παρέχουν στην Κύπρο το δημοσιονομικό περιθώριο για τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων.

Συμπερασματικά, η κυπριακή οικονομία εξακολουθεί να παρουσιάζει ανθεκτικότητα και υγιή δημόσια οικονομικά. Ωστόσο, τα πρόσφατα γεωπολιτικά γεγονότα ανέδειξαν εκ νέου τις διαρθρωτικές αδυναμίες της χώρας και τον βαθμό στον οποίο, τα εξωτερικά γεγονότα μπορούν να επηρεάσουν την κυπριακή οικονομία και γίνεται αντιληπτό ότι, η ενεργειακή ασφάλεια, αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.

 Δημοσιεύθηκε στο Τεύχος Αυγούστου του περιοδικού Economy Today που κυκλοφόρησε 02/08/2026