Τα πλοία δεν κινδυνεύουν πλέον μόνο από βόμβες, drones και τορπίλες αλλά και από επιθέσεις στα συστήματα πλοήγησης.

Εκτός όλων των άλλων ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε και έναν πιο αθόρυβο αλλά ταχέως αυξανόμενο κίνδυνο: την ευαλωτότητα των πλοίων και των ανθρώπων που τα χειρίζονται όταν διαταράσσονται τα νέα συστήματα πλοήγησης.

Η σύγχρονη ναυτιλία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο δορυφορικό σύστημα πλοήγησης Global Positioning System. Όταν αυτά τα σήματα διαταράσσονται ή παραποιούνται τα πλοία μπορεί ξαφνικά να φαίνονται τόσο στους ναυτικούς τους αλλά και σε άλλα πλοία ότι βρίσκονται σε εντελώς διαφορετική θέση από την πραγματική.

Σε ορισμένες περιπτώσεις πλοία έχουν εμφανιστεί να «πηδούν» σε διαφορετικά σημεία στον χάρτη, να εμφανίζονται μίλια μέσα στην ξηρά, ή να κινούνται σε κυκλικά μοτίβα που είναι πρακτικά αδύνατο να ακολουθούν. Ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος σε περιοχές πολέμου όπου τα πλοία μπορεί να οδηγηθούν κατά λάθος σε επικίνδυνες περιοχές.

Πώς λειτουργεί και πως… χακάρεται το GPS

Για να κατανοήσει κανείς τον κίνδυνο από τις διαταραχές GPS πρέπει πρώτα να καταλάβει πώς λειτουργεί το σύστημα. Το GPS υπολογίζει τη θέση χρησιμοποιώντας σήματα από δορυφόρους που περιστρέφονται γύρω από τη Γη. Ένας δέκτης υπολογίζει τη θέση του μετρώντας πόσο χρόνο χρειάζονται τα σήματα για να φτάσουν σε αυτόν. Επειδή τα σήματα είναι πολύ αδύναμα όταν φτάνουν στη Γη είναι σχετικά εύκολο να διαταραχθούν είτε από παρεμβολές (jamming) είτε από συστήματα παραπλάνησης (spoofing)

Στο jamming ένας επιτιθέμενος μπλοκάρει τα πραγματικά δορυφορικά σήματα στέλνοντας ισχυρό ηλεκτρομαγνητικό θόρυβο. Έτσι οι δέκτες δεν μπορούν να τα εντοπίσουν και τα συστήματα πλοήγησης χάνουν τη θέση τους. Σε ένα κινητό τηλέφωνο αυτό μπορεί να μοιάζει σαν ο χάρτης να παγώνει ή να μετακινείται τυχαία.

Το spoofing είναι πιο εξελιγμένο. Αντί να μπλοκάρει τα σήματα, ο επιτιθέμενος εκπέμπει ψεύτικα σήματα που μιμούνται τα πραγματικά. Ο δέκτης τα αποδέχεται και εμφανίζει λανθασμένη τοποθεσία. Φανταστείτε να οδηγείτε προς βορρά και το σύστημα πλοήγησης να σας λέει ότι πηγαίνετε προς νότο. Η συσκευή δεν έχει χαλάσει απλώς έχει ξεγελαστεί.

Περίεργες τροχιές

Στη Μαύρη Θάλασσα καταγράφηκαν το 2025 πλοία που εμφανίζονταν να κινούνται σε τέλειους κύκλους στους χάρτες εντοπισμού. Στην πραγματικότητα τα πλοία βρίσκονταν εκατοντάδες μίλια μακριά αλλά τα ψεύτικα σήματα GPS έκαναν να φαίνεται ότι κινούνταν κυκλικά. Οι διαταραχές αυτές συνδέονται ευρέως με ηλεκτρονικό πόλεμο κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία.

Για τους ναυτικούς στη θάλασσα το spoofing μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες ειδικά όταν ένα πλοίο βρίσκεται κοντά ή σχετικά κοντά σε ακτές επειδή τα βάθη του νερού αλλάζουν γρήγορα, υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι και τα στενά περάσματα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα Στενά του Ορμούζ όπου έχουν αναφερθεί περιστατικά spoofing από την αρχή του πολέμου. Επειδή τα πλοία είναι μεγάλα και δύσκολα στον ελιγμό, ακόμη και μικρά σφάλματα πλοήγησης μπορούν να οδηγήσουν σε προσάραξη ή σύγκρουση.

Το περιστατικό του MSC Antonia

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα συνέβη τον Μάιο του 2025. Καθώς το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων MSC Antonia διέσχιζε την Ερυθρά Θάλασσα το σύστημα πλοήγησης άρχισε να εμφανίζει θέσεις πολύ μακριά από την πραγματική του θέση.

Στους ναυτικούς φαινόταν σαν το πλοίο να είχε μετακινηθεί εκατοντάδες μίλια νότια στον χάρτη και να είχε αρχίσει να κινείται προς άλλη κατεύθυνση. Το πλήρωμα αποπροσανατολίστηκε και το πλοίο προσάραξε. Το περιστατικό προκάλεσε ζημιές εκατομμυρίων δολαρίων και απαιτήθηκε επιχείρηση διάσωσης που διήρκεσε πάνω από πέντε εβδομάδες.

Κυβερνοεπιθέσεις στη ναυτιλία

Οι παρεμβολές GPS δεν είναι η μόνη κυβερνοαπειλή για τα πλοία. Αναφορές της βιομηχανίας έχουν καταγράψει επιθέσεις ransomware σε ναυτιλιακές εταιρείες, επιθέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, ανησυχίες για την ασφάλεια των συστημάτων ελέγχου πλοίων. Τα συστήματα αυτά περιλαμβάνουν τις μηχανές, την πρόωση και τον εξοπλισμό πλοήγησης.

Καθώς τα πλοία συνδέονται όλο και περισσότερο με δορυφορικό Internet και εργαλεία απομακρυσμένης παρακολούθησης αυξάνονται και τα πιθανά σημεία εισόδου για κυβερνοεπιθέσεις. Τα πολεμικά πλοία αντιμετωπίζουν αυτούς τους κινδύνους με αυστηρό διαχωρισμό δικτύων, ασκήσεις εκπαίδευσης και προσομοιώσεις λειτουργίας χωρίς επικοινωνίες. Ωστόσο τα εμπορικά πλοία συχνά δεν έχουν τους ίδιους πόρους ή το ίδιο προσωπικό.

Έρευνες με ναυτικούς έδειξαν ότι τα πληρώματα δεν είναι καλά προετοιμασμένα για κυβερνοεπιθέσεις. Η εκπαίδευσή τους επικεντρώνεται κυρίως σε επιθέσεις phishing email και έλεγχο σε USB συσκευές. Αυτό όμως δεν τους βοηθά ιδιαίτερα όταν τα συστήματα πλοήγησης ενός πλοίου αρχίζουν να συμπεριφέρονται παράξενα.

Η εξαφάνιση των παραδοσιακών μεθόδων πλοήγησης

Για αιώνες οι ναυτικοί χρησιμοποιούσαν χάρτες σε χαρτί και αστρονομική πλοήγηση. Σήμερα τα περισσότερα εμπορικά πλοία βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε ηλεκτρονικά συστήματα. Πολλά πληρώματα αναφέρουν ότι δεν υπάρχουν πλέον χάρτες χαρτιού και η αστρονομική πλοήγηση σχεδόν δεν διδάσκεται. Ένας ναυτικός το περιέγραψε απλά: «Αν δεν έχεις χάρτες και αντιμετωπίσεις επίθεση spoofing τότε έχεις σοβαρό πρόβλημα».

Περισσότερη συνδεσιμότητα, περισσότερος κίνδυνος

Τα σύγχρονα πλοία χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο δορυφορικό Ιnternet. Αν και αυτά τα συστήματα βελτιώνουν την επικοινωνία και τη λειτουργία των πλοίων δημιουργούν επίσης περισσότερα πιθανά σημεία για κυβερνοεπιθέσεις. Καθώς το spoofing GPS γίνεται πιο συχνό σε περιοχές γεωπολιτικής έντασης οι κίνδυνοι για τα εμπορικά πλοία που μεταφέρουν το μεγαλύτερο μέρος των αγαθών του κόσμου αυξάνονται.

Οι ωκεανοί μπορεί να φαίνονται τεράστιοι και άδειοι, αλλά τα ψηφιακά σήματα που καθοδηγούν τα σύγχρονα πλοία κινούνται μέσα σε έναν όλο και πιο γεμάτο και αμφισβητούμενο ψηφιακό χώρο. Και όταν αυτά τα σήματα παραποιούνται, οι συνέπειες δεν περιορίζονται μόνο στα στρατιωτικά συστήματα αλλά επηρεάζουν και τα εμπορικά πλοία και τα πληρώματα που πρέπει να τα οδηγήσουν με ασφάλεια.

Πηγή: naftemporiki.gr με πληροφορίες από το The Conversation

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Κρίση στη Μέση Ανατολή: Πώς η ενέργεια και η ακρίβεια απειλούν την παγκόσμια οικονομία