Δρ. Δήμητρα Βαλιαντή Πλατή *

Ως νομικός, με ενασχόληση στο δίκαιο και την οικονομία, παρακολουθώ με προβληματισμό το επαναλαμβανόμενο προεκλογικό «ράλι» γύρω από τις εκποιήσεις στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Λίγες εβδομάδες πριν από τη διάλυση του Σώματος, κατατίθενται στο παρά πέντε δεκάδες προτάσεις νόμου για νέες αναστολές, αλλαγές και «προστασίες», ενώ ο Υπουργός Οικονομικών σπεύδει με πρόχειρα νομοσχέδια να περιορίσει την επαπειλούμενη ζημιά.

Πίσω, όμως, από τον θόρυβο, η εικόνα είναι ξεκάθαρη: τα ίδια κόμματα που επί χρόνια ψηφίζουν διαδοχικές αναστολές εκποιήσεων, επανέρχονται προεκλογικά με νέες μαζικές παρεμβάσεις, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι «πάντα κάτι θα γίνει» και οι υποχρεώσεις μπορούν διαρκώς να μετατίθενται στο άγνωστο μέλλον. Υπονομεύοντας, ακουσίως ή εκουσίως, τη θεμελιώδη αρχή ότι οι συμβάσεις πρέπει να τηρούνται (pacta sunt servanda).

Η εντύπωση είναι ότι η κυπριακή έννομη τάξη ζει από αναστολή σε αναστολή: λόγω οικονομικής κρίσης, λόγω πανδημίας, λόγω πληθωρισμού, λόγω πολέμου στην Ουκρανία και λόγω…προεκλογικής περιόδου. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι υπήρξαν πράγματι δύσκολες συγκυρίες. Την ίδια στιγμή, όμως, η πραγματικότητα διαψεύδει δύο διαδεδομένους μύθους:

• Ο πρώτος μύθος είναι ότι «κανείς δεν βοηθιέται». Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική αύξηση στις συναινετικές ρυθμίσεις δανείων. Με βάση στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας και της αγοράς, το ύψος των αναδιαρθρωμένων δανείων παραμένει γύρω στο 1,3–1,4 δισ. ευρώ, με ολοένα και περισσότερα δάνεια να επανέρχονται σε καθεστώς εξυπηρετούμενων μετά από συμφωνίες μεταξύ τραπεζών, εταιρειών εξαγοράς πιστώσεων και δανειοληπτών.
• Ο δεύτερος μύθος αφορά τις διαφορές υπολοίπων και την ανάγκη πρόσθετης ρύθμισης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σε περίπου 4.580 δικαστικές αποφάσεις από το 2018 και μετά για ενυπόθηκες απαιτήσεις, στο 99,8% των περιπτώσεων τα δικαστήρια επιβεβαίωσαν το οφειλόμενο ποσό όπως αυτό απαιτήθηκε από τον ενυπόθηκο δανειστή. Μόνο σε ελάχιστες αποφάσεις παρατηρήθηκε ουσιαστική απόκλιση στο ύψος της οφειλής, και αυτές δεν επηρέασαν το βασικό υπόλοιπο. 

Με άλλα λόγια, όλος αυτός ο επικοινωνιακός θόρυβος στη Βουλή γίνεται για ένα σχετικά μικρό αριθμό περιπτώσεων δανειοληπτών που, όσο κι αν παρατείνουμε αναστολές και καθυστερήσεις ή θέσουμε νέες διαδικασίες, δυστυχώς δεν θα είναι ποτέ πραγματικά σε θέση να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους.

Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις που όντως χρειάζεται στοχευμένη στήριξη (περιπτώσεις ευάλωτων νοικοκυριών,  παιδιών, ηλικιωμένων ή ατόμων που δεν μπορούν να εργαστούν λόγω ασθενείας), θα πρέπει να υπάρχει πλαίσιο πραγματικής προστασίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω επιδοτούμενης στέγασης, επιδομάτων και ειδικών στεγαστικών προγραμμάτων, έτσι ώστε κανείς πραγματικά αδύναμος να μη μείνει χωρίς στέγη, και χωρίς παράλληλα να διαλύεται η συνολική αρχιτεκτονική του δικαίου των συμβάσεων και των εκποιήσεων.

Αντ’ αυτού, δεκάδες προτάσεις νόμου εμφανίζονται την τελευταία στιγμή, με σοβαρές ενδείξεις αντισυνταγματικότητας, αλληλοεπικάλυψης και πρακτικής μη εφαρμοσιμότητας. Αν τέτοιες προτάσεις περάσουν σωρευτικά, το αποτέλεσμα θα είναι ένα νομοθετικό συνονθύλευμα (μια «ρωσική σαλάτα» διατάξεων) που θα υπονομεύσει την ασφάλεια δικαίου, θα μπερδέψει δικαστήρια, διοίκηση και αγορά, απορρυθμίζοντας πλήρως το κυπριακό πλαίσιο από τις ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές.

Δεν συζητούμε εν κενώ. Η Κεντρική Τράπεζα, ο Σύνδεσμος Τραπεζών και άλλοι θεσμοί έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι οι συνεχείς πολιτικές παρεμβάσεις στο πλαίσιο των εκποιήσεων μπορεί να πλήξουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την πιστοληπτική αξιολόγηση της χώρας. Σε μια ώριμη κοινοβουλευτική δημοκρατία, θα ήταν αδιανόητο να εμφανίζονται στο «παρά πέντε» δεκάδες ετερόκλητες τροπολογίες με τόσο βαριά δημοσιονομική, χρηματοπιστωτική και θεσμική επίπτωση, χωρίς σοβαρή προεργασία, impact assessment και ουσιαστική κοινοβουλευτική επεξεργασία. Μια Βουλή που λειτουργεί με όρους επικοινωνιακής μικροπολιτικής, αντί θεσμικού καθήκοντος, δεν μπορεί να παράγει σταθερό, αξιόπιστο δίκαιο.

Ως πολίτης και ως νομικός, δεν μπορώ να δεχθώ ότι η Βουλή της χώρας μου λειτουργεί σαν σκηνικό προεκλογικού θεάτρου πάνω σε ένα τόσο κρίσιμο και ευαίσθητο ζήτημα. Οι βουλευτές δεν είναι σχολιαστές τηλεοπτικών πάνελ. Έχουν συνταγματική ευθύνη να νομοθετούν με νηφαλιότητα, προβλεψιμότητα και σεβασμό στο κράτος δικαίου, όχι να μετατρέπουν τον νόμο σε εργαλείο πρόσκαιρης εκλογικής εκμετάλλευσης προς άγραν ψήφων.

Δρ. Δήμητρα Βαλιαντή Πλατή

Συνέταιρος

D.Plati LLC