Ο Χριστάκης Χατζηλαού κρίνει αναγκαίο η ΡΑΕΚ να παρουσιάσει στοιχεία για τον ανταγωνισμό – «Η λειτουργία της πλατφόρμας της αγοράς ηλεκτρισμού δεν αποτελεί από μόνη της επιτυχία. Το κριτήριο είναι οι πραγματικές επιλογές και ο χαμηλότερος λογαριασμός για τον καταναλωτή»

Η Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού συμπλήρωσε την 1η Οκτωβρίου έναν χρόνο λειτουργίας στην Κύπρο. Έναν χρόνο προηγουμένως, με την έναρξή της, η κυβέρνηση έκανε λόγο για αλλαγή σελίδας στην ενεργειακή πορεία της χώρας, με πολίτες και επιχειρήσεις να αποκτούν για πρώτη φορά τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας μέσα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Στο πλαίσιο ενημέρωσης προς τα ΜΜΕ στις 2 Οκτωβρίου 2025, ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, αναφερόμενος στα αναμενόμενα οφέλη για τους πολίτες, δήλωσε ότι «από σήμερα ο πολίτης θα μπορεί να συγκρίνει τιμές, να επιλέγει τον προμηθευτή που τον συμφέρει, να έχει πρόσβαση σε νέα προϊόντα και πακέτα, ακόμη και σε πράσινες επιλογές ενέργειας. Από τον Ιανουάριο του 2026, η αλλαγή προμηθευτή θα γίνεται σε 24 ώρες, χωρίς κόστος και με απόλυτη διαφάνεια, ενώ οι καταναλωτές αποκτούν τις προϋποθέσεις να γίνουν ενεργοί συμμετέχοντες στην ενεργειακή αγορά, είτε ως αυτοπαραγωγοί από ΑΠΕ, είτε ως μέλη ενεργειακών κοινοτήτων».

Ένα χρόνο μετά, το ερώτημα παραμένει το ίδιο. Πότε ο ανταγωνισμός θα γίνει αισθητός στην τσέπη του καταναλωτή;

Ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός, πριν από περίπου μια βδομάδα, φιλοξενούμενος στο podcast του Χρύσανθου Τσουρούλλη, κλήθηκε να απαντήσει πότε η ανταγωνιστική αγορά θα οδηγήσει σε φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα.

Διαβάστε εδώ: Γιατί η ανταγωνιστική αγορά δεν έφερε φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα;

Στην απάντησή του, ανέφερε ότι, η Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού χρειάζεται τουλάχιστον 18 μήνες για να αναπτυχθεί, ενώ τόνισε ότι, η ουσιαστική μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού θα έρθει με την έλευση του φυσικού αερίου.

Χρ. Χατζηλαού: Το άνοιγμα της αγοράς δεν έφερε κανένα όφελος στους καταναλωτές

Κληθείς από το Economy Today να προχωρήσει σε μια αποτίμηση του πρώτου έτους λειτουργίας της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού, ο μηχανολόγος μηχανικός και σύμβουλος σε θέματα ηλεκτρικής ενέργειας Χριστάκης Χατζηλάου, τόνισε ότι, η προσδοκία ήταν συγκεκριμένη και είχε να κάνει με περισσότερο ανταγωνισμό, δυνατότητα επιλογής προμηθευτή και φθηνότερο ηλεκτρισμό, κάτι που δεν έγινε στην πράξη.

«Η Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού δεν έφερε κανένα όφελος για τον καταναλωτή, αντίθετα οι πολίτες είδαν επιβαρύνσεις», είπε ο κ. Χατζηλαού.

Επισήμανε ότι, μέσα σε αυτόν τον χρόνο, οι ιδιώτες προμηθευτές επικεντρώθηκαν  σχεδόν αποκλειστικά στους μεγάλους καταναλωτές, προσφέροντάς τους τιμές περίπου 3-4% χαμηλότερες από τις αντίστοιχες της ΑΗΚ.

«Αντίθετα, τα νοικοκυριά παραμένουν στην πράξη χωρίς ουσιαστική εναλλακτική επιλογή και συνεχίζουν να προμηθεύονται σχεδόν αποκλειστικά από την ΑΗΚ», είπε.

Εξήγησε ότι, οι μηχανισμοί της αγοράς λειτουργούν, οι προσφορές υποβάλλονται, η παραγωγή προγραμματίζεται, πραγματοποιούνται εκκαθαρίσεις και οι τιμές δημοσιεύοντα. Ωστόσο, κατά τον ίδιο, αυτό αποτελεί αναγκαίο βήμα, αλλά ο στόχος επιτεύχθηκε.

«Για το νοικοκυριό, το ερώτημα είναι απλό: μπορεί να επιλέξει προμηθευτή με καλύτερους όρους και να πληρώσει λιγότερα; Για την οικονομία, το ζητούμενο είναι αν μειώνεται το συνολικό κόστος του ηλεκτρισμού. Η απάντηση απαιτεί μετρήσιμα αποτελέσματα, όχι διαβεβαιώσεις για την ομαλή λειτουργία μιας πλατφόρμας», υπέδειξε.

Η τιμή της χονδρικής αυξήθηκε 61%

Ο Χριστάκης Χατζηλάου ανέφερε ότι, η χονδρική τιμή τον τελευταίο ένα χρόνο ακολούθησε ανοδική πορεία, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 61%. Διευκρίνισε ότι, η αύξηση δεν αποδίδεται αποκλειστικά στην αγορά αλλά είναι σαφές ότι η υπόσχεση για φθηνότερο ηλεκτρισμό δεν πραγματοποιήθηκε.

Επικαλούμενος στοιχεία της πλατφόρμας «Cyprus Grid» ανέφερε ότι, η μηνιαία μεσοσταθμική τιμή στην Προημερήσια Αγορά, αυξήθηκε από 162,7 €/MWh τον Οκτώβριο 2025 σε 224,6 €/MWh τον Απρίλιο 2026 και 262,2 €/MWh τον Σεπτέμβριο 2026.

Όπως είπε, η διαφορά μεταξύ πρώτου και τελευταίου μήνα του πρώτου χρόνου λειτουργίας είναι 99,5 €/MWh, (δηλαδή 61% ) και ο μέσος όρος των δώδεκα μηνιαίων μεσοσταθμικών τιμών ανέρχεται σε 203,85 €/MWh, δηλαδή περίπου 25% πάνω από την τιμή του πρώτου μήνα.

«Η υπόσχεση ήταν φθηνότερος ηλεκτρισμός. Η αύξηση της χονδρικής κατά 61% δείχνει ότι η πορεία δεν ανταποκρίνεται σε αυτή την υπόσχεση. Δεν αποδίδουμε όλη την αύξηση αποκλειστικά στην αγορά. Απαιτούμε, όμως, να αναγνωριστεί η επιβάρυνση και να διορθωθούν οι μηχανισμοί που δεν μεταφέρουν το όφελος της φθηνότερης παραγωγής στον καταναλωτή. Οι τιμές επηρεάζονται από τα καύσιμα, τα δικαιώματα εκπομπών, τη ζήτηση και τη διαθεσιμότητα των μονάδων. Η χονδρική τιμή δεν μεταφέρεται αυτομάτως και στον ίδιο βαθμό σε κάθε λογαριασμό λιανικής. Αυτές οι διακρίσεις είναι απαραίτητες για την ορθή αξιολόγηση, δεν αναιρούν όμως την ανάγκη αναγνώρισης του προβλήματος. Ο απολογισμός πρέπει, επομένως, να εξετάσει χωριστά το κόστος παραγωγής, τους μηχανισμούς εμπορίας και την τελική επιβάρυνση του καταναλωτή. Η λειτουργία της αγοράς δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την απουσία αποτελέσματος», πρόσθεσε ο κ. Χατζηλαού.

«Η ΡΑΕΚ να δώσει στοιχεία για τον πραγματικό ανταγωνισμό»

Όσον αφορά τη λιανική αγορά, και ειδικότερα την περιορισμένη παρουσία εναλλακτικών επιλογών για τα νοικοκυριά, ο κ. Χατζηλάου θεωρεί ότι ένα χρόνο μετά την έναρξη της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού είναι αναγκαίο να παρουσιαστούν συγκεκριμένα στοιχεία που να καταδεικνύουν κατά πόσο αναπτύχθηκε στην πράξη ο ανταγωνισμός.

Ειδικότερα, θεωρεί ότι για σκοπούς διαφάνειας, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) πρέπει να παρουσιάσει δημόσια έναν συγκεκριμένο απολογισμό:

• Πόσα νοικοκυριά άλλαξαν προμηθευτή;
• Πόσα οικιακά προϊόντα προσφέρονται και με ποιους όρους;
• Ποια εξοικονόμηση επιτυγχάνεται, εάν επιτυγχάνεται, έναντι του προηγούμενου καθεστώτος;
• Ποιο είναι το μερίδιο των ιδιωτών προμηθευτών στην οικιακή κατανάλωση;
• Πόσο κοστίζουν η λειτουργία της αγοράς, η εξισορρόπηση και οι επικουρικές υπηρεσίες;

«Η άνοδος της χονδρικής αποτελεί σαφή ένδειξη δυσμενούς πορείας. Χωρίς τα παραπάνω στοιχεία, όμως, δεν μπορεί να αποτιμηθεί με ακρίβεια ούτε η έκταση του ανταγωνισμού ούτε το καθαρό αποτέλεσμα για τα νοικοκυριά. Ο καταναλωτής δικαιούται να γνωρίζει τι άλλαξε και τι πληρώνει», υπογράμμισε ο Χριστάκης Χατζηλαού.

«Συγκέντρωση παραγωγής και περιορισμένες εναλλακτικές δυσκολεύουν την ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού»

Σύμφωνα με τον κ. Χατζηλάου, η λειτουργία μιας αγοράς συναλλαγών δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει τα δομικά χαρακτηριστικά του κυπριακού ηλεκτρικού συστήματος, καθώς δεν δημιουργεί νέες μονάδες παραγωγής, αποθήκευση ή ηλεκτρική διασύνδεση.

Όπως ανέφερε, όταν για την κάλυψη της ζήτησης απαιτούνται ακριβές συμβατικές μονάδες, οι προσφορές τους μπορούν να καθορίζουν την οριακή τιμή.

«Η συγκέντρωση της παραγωγής και οι περιορισμένες εναλλακτικές δυσκολεύουν την ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού», επισήμανε, προσθέτοντας ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς το χαμηλότερο κόστος μέρους της παραγωγής μπορεί να μεταφραστεί σε χαμηλότερη τιμή για τον καταναλωτή.

Διευκρίνισε ωστόσο ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάθε υψηλή τιμή αποτελεί κατάχρηση.

«Σημαίνει ότι η ΡΑΕΚ πρέπει να εξετάζει συστηματικά τις προσφορές, το τεκμηριωμένο κόστος και τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων. Ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ), στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, πρέπει να παρέχει τα αναγκαία λειτουργικά δεδομένα. Η κυβέρνηση οφείλει να αντιμετωπίζει τις καθυστερήσεις στις υποδομές και στον ενεργειακό σχεδιασμό», υπέδειξε.

Οι πέντε παρεμβάσεις που προτείνει

Στο πλαίσιο της αποτίμησής του, ο κ. Χατζηλάου καταθέτει πέντε προτάσεις, με στόχο, όπως αναφέρει, το όφελος της φθηνότερης παραγωγής να περνά τελικά στους λογαριασμούς.

Πρώτον, εισηγείται την καθιέρωση δημόσιου τριμηνιαίου απολογισμού από τη ΡΑΕΚ, στον οποίο να παρουσιάζονται σε ενιαίο πίνακα οι χονδρικές τιμές, το κόστος εξισορρόπησης, τα μερίδια αγοράς, οι αλλαγές προμηθευτή και η πραγματική εξοικονόμηση των καταναλωτών.

Δεύτερον, προτείνει να εξεταστεί ένα μεταβατικό πλαφόν στη χονδρική τιμή, το οποίο να βασίζεται στο τεκμηριωμένο μεταβλητό κόστος παραγωγής και να συνοδεύεται από ανεξάρτητη εποπτεία και προκαθορισμένη ημερομηνία επανεξέτασης. Κατά την εισήγησή του, ένα τέτοιο μέτρο θα πρέπει να είναι αυστηρά προσωρινό και η απόσυρσή του να συνδέεται με μετρήσιμους δείκτες ενίσχυσης του ανταγωνισμού.

«Η απόσυρσή του πρέπει να συνδεθεί με μετρήσιμους δείκτες. Δηλαδή, με περισσότερους ενεργούς προμηθευτές, νέα ανταγωνιστική παραγωγή, επαρκή αποθήκευση και μεταφορά του χαμηλότερου κόστους ΑΠΕ στους καταναλωτές. Το πλαφόν είναι προσωρινή γέφυρα· η μόνιμη λύση είναι αγορά με πραγματικό ανταγωνισμό», είπε συγκεκριμένα.

Τρίτον, εισηγείται τη χρήση αμφίδρομων Συμβολαίων επί Διαφοράς (CfDs) για νέα έργα ΑΠΕ με δημόσια στήριξη, όπου αυτό επιτρέπεται από το εφαρμοστέο πλαίσιο.

«Για νέα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) με δημόσια στήριξη, πρέπει να σχεδιαστούν ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί με αμφίδρομα συμβόλαια διαφοράς, όπου επιτρέπεται και απαιτείται από το εφαρμοστέο πλαίσιο. Η αρχή είναι απλή... όταν η τιμή αγοράς βρίσκεται κάτω από τη συμφωνημένη τιμή, καλύπτεται η διαφορά, όταν βρίσκεται πάνω, ο παραγωγός επιστρέφει τη διαφορά. Ο σχεδιασμός πρέπει να εξασφαλίζει ότι το οικονομικό όφελος καταλήγει στους καταναλωτές», εξήγησε.

Η τέταρτη εισήγηση έχει να κάνει με την αποθήκευση, καθώς θεωρεί ότι, η αποθήκευση χρειάζεται χωριστό σχεδιασμό στήριξης, προσαρμοσμένο στη λειτουργία της, και όχι μηχανική εφαρμογή των Συμβολαίων επί Διαφοράς (CfDs) για τις ΑΠΕ.

«Μεταφέρει ενέργεια από μία χρονική περίοδο σε άλλη, δεν αποτελεί ανεξάντλητη πηγή παραγωγής. Συνεπώς, οι ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί πρέπει να συνδέουν την αμοιβή με συγκεκριμένες υποχρεώσεις ως προς την ισχύ, τη διάρκεια εκφόρτισης, τη διαθεσιμότητα και τις υπηρεσίες προς το ηλεκτρικό σύστημα», σημείωσε.

Ρύποι και φυσικό αέριο

Η πέμπτη εισήγηση του Χριστάκη Χατζηλαού, αφορά στην ελάφρυνση από το κόστος των ρύπων, το οποίο όπως είπε, συνδέεται με την καθυστέρηση της έλευσης του φυσικού αερίου.

«Η καθυστέρηση στην έλευση φυσικού αερίου παρατείνει την εξάρτηση από υγρά καύσιμα. Η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει για τις καθυστερήσεις. Τα νοικοκυριά δεν πρέπει να μένουν χωρίς προστασία απέναντι σε συνέπειες που δεν μπορούν να ελέγξουν», τόνισε.

Κατά τον ίδιο, η Κύπρος πρέπει να θέσει, στο πλαίσιο της συζήτησης για τη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), αίτημα προσωρινής και στοχευμένης ελάφρυνσης του κόστους άνθρακα.

«Το αίτημα πρέπει να τεκμηριώνει τις ιδιαίτερες συνθήκες του απομονωμένου ηλεκτρικού συστήματος και να συνοδεύεται από δεσμευτικό πρόγραμμα μείωσης των εκπομπών. Δεν πρόκειται για ήδη εξασφαλισμένη εξαίρεση ούτε για εγκατάλειψη της κλιματικής πολιτικής. Πρόκειται για πρόταση μεταβατικής προστασίας, με συγκεκριμένη διάρκεια και υποχρεωτική μεταφορά κάθε ελάφρυνσης στους λογαριασμούς», ανέφερε συγκεκριμένα.

Παράλληλα, εισηγείται να εξεταστεί από την Κυβέρνηση, ειδική ευρωπαϊκή παρέκκλιση για μηδενικό ΦΠΑ στο μέρος του λογαριασμού που αντιστοιχεί στο κόστος άνθρακα. Επισημαίνει ωστόσο ότι η νομική δυνατότητα και ο τρόπος εφαρμογής χρειάζονται έλεγχο· δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως δεδομένα.

«Χρειάζεται επίσης αντιμετώπιση του τρόπου με τον οποίο το κόστος των ρύπων συμβατικών μονάδων επηρεάζει την τιμή που λαμβάνουν οι ΑΠΕ και να ληφθούν μέτρα διόρθωσης», πρόσθεσε ο κ. Χατζηλαού.

«Η επιτυχία μετριέται στον λογαριασμό»

Συνοψίζοντας τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της ΑΑΗ, ο κ. Χατζηλάου αναγνωρίζει ότι διάστημα δώδεκα μηνών δεν είναι αρκετό για να ωριμάσει πλήρως μια νέα αγορά. Θεωρεί, όμως, ότι είναι αρκετό για να γίνει ένας πρώτος δημόσιος απολογισμός και, όπου χρειάζεται, να ληφθούν διορθωτικά μέτρα.

«Η κυβέρνηση πρέπει να επιταχύνει τις υποδομές και να διεκδικήσει τεκμηριωμένη μεταβατική προστασία. Η ΡΑΕΚ πρέπει να μετρήσει τον ανταγωνισμό, να εξετάσει τους μηχανισμούς τιμολόγησης και να προτείνει εφαρμόσιμες διορθώσεις. Κάθε μέτρο πρέπει να ελέγχεται ως προς ένα αποτέλεσμα: πόσο μειώνει τον λογαριασμό χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τον ασφαλή εφοδιασμό. Η Κύπρος δεν χρειάζεται ανταγωνισμό μόνο στους κανόνες. Χρειάζεται πραγματικές επιλογές και ηλεκτρισμό που μπορούν να πληρώνουν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις. Το όφελος της φθηνότερης παραγωγής πρέπει να φθάνει στον καταναλωτή, διαφορετικά, η βασική υπόσχεση της αγοράς παραμένει ανεκπλήρωτη», κατέληξε ο Χριστάκης Χατζηλαού.

Ανοικτή πληγή το ενεργειακό κόστος

Το ζητούμενο δεν περιορίζεται μόνο στην Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού αλλά συνολικά στον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας και στο το πότε αυτός ο σχεδιασμός θα φέρει απτά αποτελέσματα, τόσο όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια όσο και τη μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού.

Τα ενεργειακά έργα παρουσιάζουν καθυστερήσεις και τα κυπριακά νοικοκυριά εξακολουθούν να πληρώνουν το δεύτερο ακριβότερο ρεύμα στην Ε.Ε..

Ταυτόχρονα, οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις με την άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας ανέδειξαν εκ νέου την ευαισθησία της κυπριακής οικονομίας σε εξωτερικούς παράγοντες.

Οι εξωτερικές πιέσεις μεταφέρθηκαν στην εγχώρια οικονομία, όπως φάνηκε με την εκτόξευση του πληθωρισμού, καθώς η υλοποίηση του ενεργειακού σχεδιασμού εξακολουθεί να καθυστερεί και η Κύπρος εξαρτάται από τα ορυκτά καύσιμα και συνεπώς είναι εκτεθειμένη σε «εξωτερικά σοκ».