Του Άγγελου Αγγελοδήμου
Οι πληθωριστικές πιέσεις που δέχονται οι οικονομίες ανά το παγκόσμιο δημιουργούν ανησυχίες στους αρμοδίους για τον τρόπο αντιμετώπισής τους, αλλά την ίδια ώρα προβληματίζουν καταθέτες και επενδυτές που βλέπουν τα αποθεματικά τους να διαβρώνονται. Οι καταναλωτές χάνουν μέρος της αγοραστικής τους δύναμης και προσπαθούν να βρουν τρόπους αναπλήρωσής της.
Ποιες επιλογές έχουν καταθέτες και επενδυτές όσον αφορά στην τοποθέτηση των χρημάτων τους σε περιόδους πληθωριστικών πιέσεων και τι θα πρέπει να προσέξουν; Ρωτήσαμε πέντε οικονομολόγους οι οποίοι μιλώντας στο Economy Today αναφέρθηκαν στις ιδιαίτερες συνθήκες που δημιουργεί ο πληθωρισμός σε μια οικονομία και στην αντίδραση που θα πρέπει να έχουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Μεταξύ άλλων σημειώνουν ότι θα πρέπει να προβαίνουν σε διασπορά κινδύνου, σε προσεκτικό έλεγχο των εξόδων τους και σε προσαρμογή, αναλόγως των συνθηκών των καταναλωτικών τους συνηθειών. Σε σχέση με την τοποθέτηση των χρημάτων τους, οι οικονομολόγοι αναφέρθηκαν σε γη, ακίνητα, πολύτιμα μέταλλα και υπό προϋποθέσεις σε μετοχές.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
Να προσαρμοστούν οι καταναλωτικές συνήθειες
Η αύξηση του πληθωρισμού δεν είναι το πρόβλημα αλλά το σύμπτωμα. Το αποτέλεσμα προηγούμενων αποφάσεων και γεγονότων. Κάποια από αυτά ήταν αναπόφευκτα, όπως τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Κάποια ήταν αναγκαία αλλά θα μπορούσαν να είχαν περιοριστεί, όπως το αν οι κρατικές παρεμβάσεις κατά την πανδημία γίνονταν πιο στοχευμένα θα περιόριζαν – σίγουρα δεν θα μηδένιζαν - την αυξημένη προσφορά χρήματος και τις πληθωριστικές πιέσεις και θα βοηθούσαν περισσότερο αυτούς που είχαν ανάγκη.
Η διάβρωση των εισοδημάτων λόγω πληθωρισμού δεν είναι το κύριο πρόβλημα. Γιατί και οι απολαβές μπορεί να αυξηθούν, έστω και με καθυστέρηση. Αποτελεί πρόβλημα γιατί δημιουργεί ένα αβέβαιο κλίμα που εμποδίζει το σχεδιασμό των επενδύσεων και των νοικοκυριών με μόνιμη αρνητική επίπτωση στην οικονομία και στον πλούτο που παράγει και κατανέμεται μεταξύ των πολιτών. Γι’ αυτό και η προσπάθεια να μειωθεί ο πληθωρισμός άμεσα. Και αυτή τη φορά όμως θα καταβάλουμε ένα κόστος με την αύξηση των επιτοκίων αλλά με αντάλλαγμα τις καλύτερες προοπτικές για το μέλλον.
Μιλώντας στο Economy Today, ο οικονομολόγος Δημήτρης Γεωργιάδης σημείωσε ότι με την αύξηση του πληθωρισμού διαβρώνονται τα εισοδήματα των νοικοκυριών και μειώνεται η αγοραστική τους δύναμη. Την ίδια ώρα όμως ορισμένοι οι οποίοι διοχετεύουν προϊόντα στην αγορά, αυξάνουν τις τιμές και αποκομίζουν κέρδη. Αυτό όμως, εκτιμά, σε μεγάλο βαθμό θα είναι προσωρινό και θα χρειαστεί χρόνος, αλλά θα επανέλθει μια αναπροσαρμογή που θα βελτιώσει την αγοραστική δύναμη. Ήδη το βλέπουμε. Για παράδειγμα οι τιμές αρκετών πρώτων υλών έχουν μειωθεί σημαντικά και τα ναύλα πλοίων για εμπορευματοκιβώτια είναι στο μισό απ’ ό,τι πριν ένα χρόνο.
Μέχρι όμως να γίνει αυτό, εξήγησε, μία είναι η επιλογή. Αυτό που θα πρέπει να κάνουν τα νοικοκυριά είναι να προσαρμόσουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες μέχρι να προσαρμοστούν τα εισοδήματά τους στα νέα δεδομένα – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα επανέλθουν ακριβώς στο ίδιο επίπεδο που ήταν παλιά ή να μειωθούν οι τιμές κάποιων προϊόντων. Κάποιοι – και αυτό είναι λογικό – θα αποσύρουν από τις αποταμιεύσεις τους για να καλύψουν το κενό.
Ερωτηθείς ο κ. Γεωργιάδης κατά πόσο οι πολίτες με αποταμιεύσεις θα πρέπει να αναζητήσουν άλλες εναλλακτικές επιλογές για να τοποθετήσουν τα χρήματά τους ώστε να μη χάνουν την αξία τους λόγω πληθωρισμού, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές. Προειδοποίησε ότι σε περιόδους ενίσχυσης του πληθωρισμού θα πρέπει να γίνονται προσεκτικές κινήσεις. Αρκετός κόσμος που βρίσκεται σε δύσκολη θέση μπορεί να αναζητήσει «εύκολες» λύσεις σε προσωρινές επενδύσεις ή ακόμη και σε σχέδια πυραμίδα. Οι επενδύσεις από τα νοικοκυριά πρέπει να γίνονται με μέσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα και να συνάδουν με τον σχεδιασμό μιας οικογένειας π.χ. πότε θα σπουδάσει ένα παιδί, πότε θα είναι η συνταξιοδότηση.
Εφόσον κάποιοι θελήσουν να αναζητήσουν άλλες επενδυτικές επιλογές, θα πρέπει να γνωρίζουν και το ρίσκο που αναλαμβάνουν, σημείωσε. Για παράδειγμα οι μετοχές μπορούν να προσφέρουν αποδόσεις, αλλά την ίδια ώρα εξυπακούεται ότι έχουν και το ανάλογο ρίσκο. Τέτοιου είδους επενδυτικές επιλογές, πρόσθεσε, θα πρέπει να αντικρίζονται μακροπρόθεσμα και όχι σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα και να ακολουθούνται κάποιες βασικές αρχές όπως η διασπορά κινδύνου, η αναζήτηση συμβουλών όπου χρειάζεται από αξιόπιστους γνώστες του θέματος.
ΔΡ ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΛΑΤΗΣ
Καλύτερη άμυνα, ο σωστός προγραμματισμός
Ο πληθωρισμός αρκετές φορές συγκρίνεται με τη φορολογία. Κάποιοι δε, τον ονομάζουν ως η «χειρότερη φορολογία», αφού δεν υπόκειται στον (κοινοβουλευτικό) έλεγχο της οργανωμένης Πολιτείας. Και δυστυχώς χτυπά δυσανάλογα αυτούς που έχουν περισσότερη ανάγκη και αυτούς που ουσιαστικά δεν έχουν πολλές επιλογές διαθέσιμες. Ενώ, στην απουσία μιας αποτελεσματικής κοινωνικής πολιτικής που θα μπορούσε να μετριάσει τις δυσανάλογες επιπτώσεις στο κομμάτι της κοινωνίας που επηρεάζεται περισσότερο, διευρύνει το χάσμα της ανισότητας και οδηγεί ακόμη περισσότερα νοικοκυριά στην ανέχεια και στα χρέη. Είναι λογικό άλλωστε. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα ξοδεύουν πολύ περισσότερα σε ηλεκτρισμό, καύσιμα, θέρμανση και τρόφιμα, σε σχέση με τα εισοδήματά τους, παρά τα νοικοκυριά με ψηλότερα εισοδήματα.
Μιλώντας στο Economy Today, ο οικονομολόγος και διδάκτορας χρηματοοικονομικών και μακροοικονομίας του Πανεπιστημίου του Cambridge δρ Στέλιος Πλατής, έδωσε ένα παράδειγμα ως προς το πώς μας επηρεάζει ο πληθωρισμός. Ακόμη και με απόδοση 2-3% (σε καταθέσεις/επενδύσεις) με έναν πληθωρισμό κοντά στο 9-10%, ο καταθέτης/επενδυτής ζημιώνει περίπου 7%. Γι’ αυτό, το μέγεθος στο οποίο πρέπει να επικεντρωνόμαστε σε ανάλογες περιπτώσεις είναι η αγοραστική δύναμη. Η απόδοση και μόνο δυστυχώς δεν επαρκεί.
Λύσεις, ανέφερε, γι’ αυτούς που έχουν καταθέσεις ή και επενδύσεις υπάρχουν, αν και όχι δίχως κινδύνους και ενίοτε με σημαντικό ρίσκο απώλειας κατά πολύ μεγαλύτερου ποσού, από τον πληθωρισμό. Όπως για παράδειγμα, μετακίνηση από μακροπρόθεσμα σε βραχυπρόθεσμα ομόλογα, μετοχές που ιστορικά κινούνται με τον πληθωρισμό (λαμβάνοντας υπόψη και προσμετρώντας πάντοτε και το είδος του πληθωρισμού), όσο και ισορροπημένα χαρτοφυλάκια και φυσικά προϊόντα και παράγωγα σε σχετικούς τομείς (όπως ενέργεια στην παρούσα συγκυρία), είτε και γενικότερα. Επίσης, ιστορικά η αγορά ακινήτων αποτελεί έναν καλό τρόπο θωράκισης πλούτου απέναντι στη διαβρωτική επίδραση του πληθωρισμού.
Η καλύτερη όμως άμυνα κατά του πληθωρισμού, είναι ο σωστός και έγκαιρος προγραμματισμός. Υπολογισμός των ανελαστικών μας εξόδων λαμβάνοντας υπόψη ότι κατά μέσο όρο αυτά θα αυξάνονται στο επίπεδο του πληθωρισμού, τουλάχιστον και περιορισμός των εξόδων που μπορούν να αναβληθούν.
ΤΑΣΟΣ ΓΙΑΣΕΜΙΔΗΣ
Το παθητικό εισόδημα, η σωστή νοοτροπία και η λογική μόχλευση
Ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης σημειώνει με τη σειρά του για τον αυξανόμενο πληθωρισμό και τις επιλογές που έχουν ενώπιον τους νοικοκυριά και επιχειρήσεις ότι κάθε νοικοκυριό και κάθε άτομο ξεχωριστά προσπαθεί να κάνει τον δικό του προϋπολογισμό, υπολογίζοντας τις τωρινές και ενδεχόμενες ανάγκες της οικογένειάς του, τη διασφάλιση του μέλλοντος για τον ίδιο π.χ. σύνταξη και τα παιδιά του π.χ. σπουδές και επενδύοντας ή αποταμιεύοντας τα πλεονάσματα.
Όπως αναφέρει, σταδιακά οι νοοτροπίες των οικογενειών έχουν αλλάξει, αντιλαμβάνονται την αξία του σωστού σχεδιασμού, το «παθητικό εισόδημα», είτε αυτό είναι στη μορφή ενοικίων είτε μερισμάτων και εκμεταλλευόμενοι τα φορολογικά κίνητρα σχεδιάζουν το μέλλον μέσω συνεισφορών σε ταμεία προνοίας ή με τη σύναψη ασφαλειών ζωής ανταποδοτικού χαρακτήρα.
Την ίδια στιγμή, σημειώνει ο κ. Γιασεμίδης, ο δανεισμός αποτελεί σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης επενδύσεων και μέρος του κεφαλαίου κίνησης των επιχειρήσεων. Η μόχλευση μέσα στα πλαίσια ενός λογικού χρηματοδοτικού σχεδίου είναι ένα απόλυτα υγιές φαινόμενο το οποίο μεγιστοποιεί τα κέρδη μιας επένδυσης. Το ίδιο συμβαίνει και με τον οικογενειακό προϋπολογισμό εφόσον πολλοί συμπολίτες μας προχωρούν στην αγορά κατοικίας μέσω δανεισμού. Για παράδειγμα χρησιμοποιείται δανεισμός με χαμηλό κόστος, ειδικά αυτή την περίοδο που τα επιτόκια είναι πολύ χαμηλά, για να γίνουν επενδύσεις που αν είναι επιτυχημένες θα έχουν μεγαλύτερη απόδοση. Φυσικά η μόχλευση σταματά να είναι «υγιές» χρηματοδοτικό εργαλείο τη στιγμή που γίνεται με υπερβολικό τρόπο, χωρίς να διασφαλίζεται η δυνατότητα αποπληρωμής και φυσικά όταν ο δανεισμός διοχετεύεται σε αμφιβόλου ποιότητας επενδύσεις, χωρίς καμιά αξιολόγηση του ρίσκου που αναλαμβάνεται.
Αυτό που διαφαίνεται είναι ότι γίνεται καλύτερος σχεδιασμός και αξιολόγηση του οικονομικού περιβάλλοντος από τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις και αυτό φαίνεται από τις αυξήσεις στις καταθέσεις. Η οποία εξηγείται από το γεγονός ότι η ενίσχυση του πληθωρισμού δημιουργεί δεύτερες σκέψεις για αγορές στους καταναλωτές που ενδεχομένως να περιμένουν αποκλιμάκωσή του, ενώ οι συζητήσεις για σταδιακή αύξηση των επιτοκίων και η ενίσχυση των ισολογισμών των τραπεζικών ιδρυμάτων οδηγεί κάποιους καταθέτες σταδιακά πίσω στην αποταμίευση.
Οι κίνδυνοι και οι προκλήσεις παραμένουν, επισημαίνει ο κ. Γιασεμίδης, όπως ο υψηλός πληθωρισμός και πόσο θα διατηρηθεί σε αυτά τα επίπεδα, η έλλειψη πρώτων υλών που έχει αρνητικό αντίκτυπο στο μεταποιητικό τομέα, όπως και η μη εξεύρεση του απαραίτητου ανθρώπινου δυναμικού. Υπενθυμίζουμε ότι η οικονομία περνά μέσα από κύκλους και πάντοτε είναι απαραίτητο ο προγραμματισμός να είναι τέτοιος, ώστε να δημιουργούνται μηχανισμοί απορρόφησης των κραδασμών από ενδεχόμενες αρνητικές εξελίξεις.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Μιχάλης Οικονομίδης: Οι επενδύσεις πρέπει να γίνονται με περισυλλογή και ενημέρωση
ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΕΛΩΝΗΣ
Πολύτιμα μέταλλα, γη και έγκαιρες συμφωνίες
Ο οικονομολόγος Γιάννης Τελώνης μιλώντας στο Economy Today σημειώνει, ότι σε περιπτώσεις παρατεταμένου πληθωρισμού, υπάρχουν δύο εναλλακτικά σενάρια. Στην πρώτη περίπτωση όπου παρατηρείται πολύ υψηλός πληθωρισμός, όπως συμβαίνει για παράδειγμα σε Τουρκία και Αργεντινή, τότε είθισται να τοποθετούνται τα χρήματα σε χρυσάφι ειδικότερα αλλά και σε πολύτιμα μέταλλα γενικότερα. Σε αξίες δηλαδή, οι οποίες δεν επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τον πληθωρισμό.
Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει μεν αυξημένος πληθωρισμός αλλά όχι σε πολύ υψηλά επίπεδα, όπως συμβαίνει και στη δική μας περίπτωση, τότε αυτό που θα πρέπει κάποιος να επιδιώξει να κάνει είναι να προχωρήσει στις αγορές σημαντικών αντικειμένων που θα ήθελε να αγοράσει, προτού αυξηθούν οι τιμές, όπως για παράδειγμα ένα αυτοκίνητο ή μεγάλα καταναλωτικά είδη. Η λογική, όπως σημειώνει ο κ. Τελώνης είναι ακριβώς αυτή που προαναφέρθηκε, δηλαδή να προλάβεις την αύξηση των τιμών ώστε να αποκτήσεις κάτι που θέλεις.
Τώρα στις περιπτώσεις εκείνες που κάποιος θέλει να χτίσει το σπίτι του και καταγράφεται ψηλός πληθωρισμός, είναι σημαντικό να προλάβει να οριστικοποιήσει ουσιαστικά το κόστος του, ώστε να μη βρεθεί προ εκπλήξεως στην πορεία υλοποίησης των εργασιών. Δηλαδή να συμφωνήσει με τον εργολάβο το κόστος της οικοδομής και ειδικότερα των οικοδομικών υλικών, να κλείσει τις συμφωνίες του για τα είδη υγιεινής, τα έπιπλα, τα φωτοβολταϊκά ενδεχομένως και γενικότερα ό,τι χρειάζεται για να ολοκληρωθεί το σπίτι.
Όσον αφορά ευρύτερα το θέμα των επενδύσεων, ο κ. Τελώνης σημείωσε ότι σε περιόδους πληθωρισμού προτιμώνται τα αποπληθωριστικά στοιχεία, όπως είναι για παράδειγμα η γη και τα ακίνητα. Ειδικά αν ο στόχος μας είναι να αποσύρουμε τα λεφτά μας από την τράπεζα, καθώς με τον πληθωρισμό χάνουν μέρος της αξίας τους, τότε οι προαναφερθείσες θεωρούνται καλές επιλογές για επενδύσεις. Ωστόσο, θα πρέπει εδώ να αναφερθεί ότι σε πληθωριστικές περιόδους οι κεντρικές τράπεζες επιδιώκουν να αποθαρρύνουν τη χορήγηση δανείων, ώστε από τη μια να αποσύρουν χρήμα από την αγορά και από την άλλη να μη δημιουργήσουν νέα κόκκινα δάνεια. Εδώ, σημειώνει ο κ. Τελώνης θα πρέπει να πούμε ότι τους επόμενους μήνες θα φανεί κατά πόσο οι τράπεζες έκαναν καλή δουλειά όσον αφορά στην παραχώρηση δανείων κατά το τελευταίο διάστημα, δηλαδή κατά πόσο έχουν βάλει στην εξίσωση και τον παράγοντα του πληθωρισμού.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑΔΗΣ
Διασπορά κινδύνου
Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις και επιλογές για να τοποθετήσει κάποιος τα χρήματά του ή να επενδύσει σε περιόδους ψηλού πληθωρισμού, σημειώνει με τη σειρά του στο Economy Today ο οικονομολόγος Μιχάλης Φλωρεντιάδης. Όπως αναφέρει, αυτό που είθισται να γίνεται σε πληθωριστικές περιόδους όσον αφορά στις επενδύσεις, είναι να τοποθετούνται τα χρήματα σε αξίες που προστατεύουν από τον πληθωρισμό. Συγκεκριμένα, σε γη, σε πολύτιμα μέταλλα και υπό προϋποθέσεις σε μετοχές εταιρειών, με θετικό τζίρο και κέρδος. Ωστόσο, για το συγκεκριμένο σημείο, αυτό δηλαδή των μετοχών, ο κ. Φλωρεντιάδης επισημαίνει πως δεν σημαίνει ότι επειδή μια μετοχή πήγαινε καλά τα προηγούμενα χρόνια θα συνεχίσει να πηγαίνει το ίδιο καλά και τα επόμενα. Επομένως θα πρέπει να αντιλαμβάνεται κάποιος ότι επενδύοντας σε μετοχές αναλαμβάνει και το ανάλογο ρίσκο. Χαρακτηριστικά ο κ. Φλωρεντιάδης σημείωσε ότι μπορεί κάποιος να χάνει μέρος της αξίας των χρημάτων του αν τα έχει στην τράπεζα, αλλά μπορεί να χάσει τα ίδια ή και περισσότερα αν οι μετοχές στις οποίες θα επενδύσει δεν πάνε καλά.
Ο κ. Φλωρεντιάδης πρόσθεσε ότι είναι σημαντικό τόσο για νοικοκυριά όσο και για επιχειρήσεις να προχωρούν σε διασπορά κινδύνου, να μη βάζουν δηλαδή όλα τα αυγά σε ένα καλάθι ώστε σε τέτοιες περιπτώσεις που καταγράφεται ψηλός πληθωρισμός να μην έχουν μεγάλη απώλεια χρημάτων.
Όσον αφορά στην προέλευση του πληθωρισμού, αλλά και πόσο βαθιά στην οικονομία έχει εισχωρήσει, ο κ. Φλωρεντιάδης σημείωσε ότι όπως φαίνεται, ο πληθωρισμός αφορά κυρίως την κατηγορία της ενέργειας και ειδικότερα των καυσίμων. Κυρίως στην Ευρώπη εκεί φαίνεται να εστιάζεται το φαινόμενο, ωστόσο, όπως ανέφερε, στις ΗΠΑ φαίνεται να έχει προχωρήσει βαθύτερα στην οικονομία και επηρεάζει και τα ενοίκια, γι’ αυτό ενδεχομένως η FED να έχει προχωρήσει πιο νωρίς σε αύξηση των επιτοκίων σε σχέση με την ΕΚΤ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Τράπεζα Κύπρου: Your trusted wealth partner